Słownik pojęć

Najważniejsze pojęcia z klimatyzacji i chłodnictwa, pomp ciepła, fotowoltaiki, ogrzewania, wentylacji, energetyki budynku i dotacji, wyjaśnione krótko i bez żargonu. W artykułach linkujemy do tych definicji, gdy pojęcie pojawia się po raz pierwszy. Słownik obejmuje 335 haseł.

A

Agregat chłodniczy

Zespół urządzeń wytwarzających chłód, obejmujący co najmniej sprężarkę, skraplacz i automatykę, pracujący na potrzeby komór chłodniczych, lad, klimatyzacji lub procesów technologicznych. W klimatyzacji tym słowem potocznie określa się też jednostkę zewnętrzną.

Anemometr

Inne nazwy: wiatromierz

Przyrząd do pomiaru prędkości przepływu powietrza, a z nakładką lub lejkiem pomiarowym także jego wydatku na anemostacie czy kratce. Podstawowe narzędzie przy regulacji i odbiorze instalacji wentylacyjnej oraz przy diagnozie słabego nawiewu klimatyzatora.

Anemostat

Inne nazwy: zawór wentylacyjny

Okrągłe lub kwadratowe zakończenie kanału wentylacyjnego w suficie lub ścianie, służące do nawiewu lub wywiewu powietrza. Ma regulowany talerzyk lub kierownice, którymi ustawia się ilość i kierunek strumienia powietrza podczas regulacji instalacji.

Audyt energetyczny

Inne nazwy: audyt energetyczny budynku

Opracowanie oceniające stan energetyczny budynku i wskazujące technicznie i ekonomicznie uzasadnione usprawnienia, np. docieplenie, wymianę okien czy źródła ciepła, z wyliczeniem oszczędności. Jest wymagany m.in. przy premii termomodernizacyjnej i w programie Czyste Powietrze. Zobacz dział Dotacje.

Autokonsumpcja

Inne nazwy: zużycie własne, konsumpcja własna

Część energii z własnej instalacji OZE zużywana na bieżąco w budynku, bez oddawania do sieci. W net-billingu energia zużyta na miejscu jest warta więcej niż sprzedana, więc wysoka autokonsumpcja (przesuwanie zużycia na dzień, magazyn energii, pompa ciepła) zwykle poprawia opłacalność.

Automatyka pogodowa

Inne nazwy: sterownik pogodowy, regulacja pogodowa

Sterowanie, które dobiera temperaturę wody w instalacji do temperatury zewnętrznej mierzonej czujnikiem na elewacji, według krzywej grzewczej. Gdy na zewnątrz jest cieplej, źródło ciepła pracuje z niższą temperaturą zasilania, co ogranicza straty i zwiększa sprawność kotła kondensacyjnego oraz pompy ciepła.

Azymut instalacji

Inne nazwy: azymut paneli, orientacja paneli

Kierunek, w którym zwrócone są panele, liczony względem południa lub północy. Południe daje największy roczny uzysk, a układ wschód-zachód rozkłada produkcję na cały dzień, co sprzyja autokonsumpcji w net-billingu. Różna orientacja części paneli wymaga osobnych stringów lub MPPT.

↑ Wróć do alfabetu

B

BACnet

Inne nazwy: BACnet/IP, BACnet MS/TP

Otwarty standard komunikacji (ISO 16484-5) zaprojektowany specjalnie dla automatyki budynkowej. Pozwala urządzeniom HVAC, oświetlenia i zabezpieczeń różnych producentów wymieniać dane i polecenia w jednym systemie BMS. Stosowany głównie w dużych obiektach komercyjnych, rzadziej w domach jednorodzinnych.

Bezwładność cieplna

Inne nazwy: akumulacyjność cieplna

Skłonność instalacji lub budynku do powolnego nagrzewania się i stygnięcia, wynikająca z masy akumulującej ciepło. Ogrzewanie podłogowe w grubej wylewce reaguje z opóźnieniem kilku godzin, dlatego słabo nadaje się do częstych obniżeń temperatury, ale dobrze wyrównuje wahania. Przy takiej instalacji lepiej sprawdza się stała temperatura i automatyka pogodowa.

Bifacial (moduł dwustronny)

Inne nazwy: moduł bifacjalny, panel dwustronny, moduł bifacial

Panel produkujący energię z obu stron: z przodu ze światła bezpośredniego, a z tyłu ze światła odbitego od podłoża. Zysk zależy od wysokości montażu i jasności powierzchni pod spodem, dlatego najwięcej daje na gruncie, wiatach i płaskich dachach z jasnym pokryciem, a najmniej przy montażu tuż nad dachówką.

Bilansowanie energii

Inne nazwy: bilansowanie międzyfazowe, bilansowanie wektorowe

Zestawianie ilości energii pobranej i oddanej w danym okresie. U prosumenta licznik sumuje przepływy ze wszystkich faz (bilansowanie międzyfazowe), więc produkcja na jednej fazie może pokryć zużycie na innej. W skali systemu bilansowanie to utrzymywanie równowagi między produkcją a zużyciem w sieci.

Bilans cieplny budynku

Inne nazwy: bilans cieplny, bilans energetyczny budynku

Zestawienie strat ciepła (przez przegrody i wentylację) oraz zysków ciepła (od słońca, ludzi i urządzeń) w określonym okresie. Różnica między nimi to ilość energii, którą musi dostarczyć system grzewczy. Bilans jest podstawą obliczeń w świadectwie charakterystyki energetycznej i audycie energetycznym.

Bilans powietrza

Inne nazwy: zbilansowanie wentylacji

Zestawienie ilości powietrza nawiewanego i wywiewanego w poszczególnych pomieszczeniach i w całym budynku. W domu z rekuperacją oba strumienie powinny być zbliżone; nadmiar wywiewu zasysa zimne powietrze przez nieszczelności, a nadmiar nawiewu może wtłaczać wilgoć w przegrody.

Biomasa

Inne nazwy: spalanie biomasy, paliwo biomasowe

Paliwo pochodzenia roślinnego, w ogrzewaniu domów głównie drewno kawałkowe, pellet, brykiet i zrębki. Uznawana za odnawialne źródło energii, bo przy spalaniu uwalnia węgiel pochłonięty wcześniej przez rośliny. Czystość spalania zależy od kotła i jakości paliwa: wilgotne drewno w starym kotle to główne źródło smogu, a kocioł zgodny z ekoprojektem emituje znacznie mniej.

Blackout

Inne nazwy: awaria systemu energetycznego, rozległa awaria zasilania

Rozległa, nagła utrata zasilania na dużym obszarze, wynikająca z awarii systemu przesyłowego lub braku równowagi produkcji i zużycia. Zwykła instalacja PV on-grid wyłącza się wtedy razem z siecią. Prąd w domu zapewni tylko magazyn energii z funkcją zasilania awaryjnego lub agregat.

BMS (Building Management System)

Inne nazwy: BMS, automatyka budynkowa, system zarządzania budynkiem, sterowanie HVAC

Nadrzędny system automatyki budynkowej, który monitoruje i steruje instalacjami HVAC (ogrzewanie, wentylacja, klimatyzacja), oświetleniem, dostępem i licznikami energii. Stosowany w biurowcach, hotelach czy szpitalach, komunikuje się z urządzeniami m.in. przez BACnet, Modbus lub KNX. Dobrze skonfigurowany BMS wykrywa awarie i obniża zużycie energii budynku.

Brykiet

Inne nazwy: brykiet drzewny

Paliwo z trocin lub innej biomasy sprasowanej w kostki lub walce, spalane w kominkach i kotłach zasypowych. W porównaniu z drewnem kawałkowym jest suchszy, zajmuje mniej miejsca i daje więcej ciepła z tej samej objętości. Nie nadaje się do kotłów z podajnikiem na pellet, chyba że producent kotła wyraźnie to dopuszcza.

Budynek energooszczędny

Inne nazwy: dom energooszczędny, budynek niskoenergetyczny, dom niskoenergetyczny

Budynek o zapotrzebowaniu na energię wyraźnie niższym niż przeciętny, osiągniętym dzięki dobrej izolacji, szczelności, ograniczeniu mostków termicznych i wentylacji z odzyskiem ciepła. Pojęcie nie ma jednej ustawowej definicji, zwykle przyjmuje się zapotrzebowanie na ciepło do ogrzewania rzędu 40-70 kWh/(m2rok).

Budynek pasywny

Inne nazwy: dom pasywny

Budynek o bardzo niskim zapotrzebowaniu na ciepło do ogrzewania, według standardu Passivhaus najwyżej 15 kWh/(m2rok), i szczelności n50 nie gorszej niż 0,6 1/h. Osiąga to dzięki grubej izolacji, oknom o niskim U, eliminacji mostków i wentylacji z odzyskiem ciepła. Więcej: rekuperacja.

Budynek zeroenergetyczny

Inne nazwy: dom zeroenergetyczny, budynek zero energii

Budynek, który w bilansie rocznym wytwarza z odnawialnych źródeł, np. fotowoltaiki, co najmniej tyle energii, ile zużywa na ogrzewanie, CWU i pozostałe potrzeby. Łączy bardzo dobrą izolację i szczelność z pompą ciepła i instalacją OZE. W okresach bez słońca nadal korzysta z sieci.

Bufor ciepła

Inne nazwy: zbiornik buforowy, bufor

Zbiornik z wodą grzewczą, który oddziela hydraulicznie obieg pompy ciepła od instalacji w budynku i zwiększa pojemność wodną układu. Wydłuża cykle pracy sprężarki, ułatwia odszranianie i stabilizuje przepływ, choć nie w każdej instalacji jest potrzebny, a źle włączony może obniżać efektywność.

↑ Wróć do alfabetu

C

Centrala wentylacyjna

Inne nazwy: centrala wentylacyjno-klimatyzacyjna, AHU

Urządzenie zbierające w jednej obudowie wentylatory, filtry i elementy obróbki powietrza, takie jak wymiennik do odzysku ciepła, nagrzewnica, chłodnica czy nawilżacz. W domach jest to rekuperator, w budynkach usługowych duże centrale modułowe dobierane do potrzeb obiektu.

Centralne ogrzewanie (CO)

Inne nazwy: CO, c.o.

System, w którym ciepło wytwarzane w jednym źródle, np. kotle lub pompie ciepła, jest rozprowadzane wodą przez rury do grzejników albo ogrzewania podłogowego w całym budynku. W opisach instalacji skrót CO odróżnia obieg grzewczy od obiegu ciepłej wody użytkowej. Porównanie źródeł: jakie ogrzewanie domu.

Certyfikat F-gazowy

Inne nazwy: certyfikat UDT, uprawnienia F-gazowe

Dokument wydawany przez Urząd Dozoru Technicznego uprawniający do montażu, serwisu, kontroli szczelności i odzysku F-gazów. Istnieje certyfikat dla osób (instalator) i dla przedsiębiorców (firma). Montaż klimatyzatora split z F-gazem przez osobę bez uprawnień jest niezgodny z prawem i zwykle unieważnia gwarancję.

Chiller

Inne nazwy: agregat wody lodowej

Agregat chłodniczy, który zamiast powietrza schładza wodę lub roztwór glikolu, tzw. wodę lodową. Woda trafia rurami do klimakonwektorów lub central wentylacyjnych. Rozwiązanie typowe dla biurowców, hoteli i obiektów przemysłowych, gdzie instalacja z czynnikiem w całym budynku byłaby zbyt rozległa.

Ciepła woda użytkowa (CWU)

Inne nazwy: CWU, c.w.u.

Podgrzana woda wykorzystywana w kranach, pod prysznicem i w wannie, w odróżnieniu od wody w instalacji grzewczej. Przygotowuje się ją w zasobniku lub przepływowo. W dobrze ocieplonym domu przygotowanie CWU może odpowiadać za znaczną część rocznego zapotrzebowania na ciepło, więc trzeba ją uwzględnić przy doborze źródła.

Ciepło odpadowe

Inne nazwy: ciepło odzyskane, odzysk ciepła odpadowego

Ciepło powstające jako produkt uboczny procesów przemysłowych, chłodzenia, pracy serwerowni czy sprężarek, zwykle tracone do otoczenia. Można je odzyskać, np. wymiennikiem lub pompą ciepła, i wykorzystać do ogrzewania budynków, ciepłej wody albo zasilania sieci ciepłowniczej. W budynkach przykładem jest odzysk ciepła ze skraplaczy instalacji chłodniczych i klimatyzacji.

Ciśnienie instalacji

Inne nazwy: manometr, ciśnienie w instalacji c.o.

Ciśnienie wody w zamkniętej instalacji grzewczej, odczytywane na manometrze przy kotle lub pompie ciepła. W domu jednorodzinnym w stanie zimnym wynosi zwykle ok. 1-2 bar, zależnie od wysokości budynku. Spadki ciśnienia wskazują na nieszczelność lub uszkodzone naczynie przeponowe, a zbyt wysokie ciśnienie prowadzi do otwierania zaworu bezpieczeństwa.

COP

Inne nazwy: współczynnik efektywności, Coefficient of Performance

Chwilowy współczynnik efektywności pompy ciepła w określonych warunkach pracy: stosunek oddanego ciepła do pobranej energii elektrycznej. COP równe 4 oznacza 4 kWh ciepła z 1 kWh prądu. Podaje się go dla konkretnych temperatur, np. A7/W35, więc porównując urządzenia, trzeba sprawdzać te same warunki.

Czerpnia

Inne nazwy: czerpnia powietrza

Element, przez który instalacja pobiera świeże powietrze z zewnątrz, montowany na ścianie, dachu lub jako wolnostojący przy gruncie. Powinna znajdować się z dala od wyrzutni, kominów, śmietników i miejsc parkowania, by nie zasysać zanieczyszczonego powietrza.

Czujnik CO2

Inne nazwy: miernik CO2, czujnik dwutlenku węgla

Czujnik mierzący stężenie dwutlenku węgla w ppm, który dobrze pokazuje, czy pomieszczenie z ludźmi jest wystarczająco wentylowane. Wartości przekraczające około 1000 ppm świadczą o niedostatecznej wymianie powietrza. Rekuperator sterowany CO2 zwiększa wydajność tylko wtedy, gdy to potrzebne.

Czujnik jakości powietrza

Inne nazwy: czujnik VOC, czujnik IAQ

Czujnik oceniający zanieczyszczenie powietrza, najczęściej na podstawie lotnych związków organicznych (VOC), pyłów PM lub CO2. Może sterować wentylacją, oczyszczaczem lub rekuperatorem, ale tanie czujniki VOC pokazują raczej trend niż dokładne stężenia.

Czujnik obecności

Inne nazwy: czujnik ruchu, czujnik zajętości

Detektor wykrywający obecność ludzi w pomieszczeniu, zwykle na podczerwień, mikrofale lub ultradźwięki. W automatyce budynkowej steruje oświetleniem, wentylacją i ogrzewaniem, obniżając ich pracę w pustych pomieszczeniach. Czujnik obecności jest czulszy od zwykłego czujnika ruchu i wykrywa także osobę siedzącą przy biurku.

Czujnik temperatury

Inne nazwy: sonda temperatury, czujnik NTC

Element pomiarowy przekazujący sterownikowi temperaturę powietrza, wody lub gruntu, najczęściej w postaci termistora NTC lub PT1000. Od jego prawidłowego umieszczenia zależy praca automatyki: czujnik zewnętrzny powinien być na północnej elewacji, z dala od słońca, a czujniki zasobnika czy kolektora w tulejach pomiarowych.

Czujnik wilgotności

Inne nazwy: higrometr, higrostat

Czujnik mierzący wilgotność względną powietrza. W instalacjach wentylacyjnych automatycznie zwiększa wywiew z łazienki po kąpieli lub steruje nawiewnikami higrosterowanymi, a w klimatyzacji i osuszaczach pozwala utrzymać zadany poziom wilgotności.

Czynnik chłodniczy

Inne nazwy: czynnik roboczy

Substancja krążąca w obiegu klimatyzatora, pompy ciepła lub urządzenia chłodniczego, która przenosi ciepło, odparowując i skraplając się. Popularne czynniki to R32, R410A, R454B i R290. Od rodzaju czynnika zależą efektywność, wymagania bezpieczeństwa i obowiązki wynikające z przepisów o F-gazach.

Czyste Powietrze

Inne nazwy: program Czyste Powietrze

Rządowy program NFOŚiGW i wojewódzkich funduszy dofinansowujący wymianę starych źródeł ciepła na niskoemisyjne i termomodernizację domów jednorodzinnych, z poziomami wsparcia zależnymi od dochodu. W obecnej wersji wymaga m.in. audytu energetycznego i urządzeń z listy ZUM, a nie finansuje kotłów gazowych ani olejowych. Nabór wniosków trwa (stan na październik 2026 r.).

↑ Wróć do alfabetu

D

Degradacja modułów

Inne nazwy: degradacja paneli, spadek mocy paneli

Stopniowy spadek mocy paneli z wiekiem. Producenci gwarantują zwykle, że po 25-30 latach moduł zachowa około 80-90% mocy nominalnej. Na tempo degradacji wpływają technologia ogniw, jakość wykonania oraz zjawiska LID i PID, dlatego warto porównać gwarancję liniową mocy, a nie tylko gwarancję produktu.

Dekarbonizacja

Inne nazwy: obniżanie emisyjności

Ograniczanie emisji dwutlenku węgla w gospodarce, energetyce, transporcie i budynkach, przez zastępowanie paliw kopalnych źródłami niskoemisyjnymi i oszczędzanie energii. W ogrzewnictwie oznacza głównie termomodernizację, przejście na pompy ciepła, ciepło systemowe z OZE i zasilanie budynków zieloną energią elektryczną.

Dobór pompy ciepła

Wybór mocy i typu pompy ciepła na podstawie projektowego obciążenia cieplnego budynku, potrzeb CWU, temperatury zasilania instalacji i strefy klimatycznej. Poprawny dobór uwzględnia spadek mocy urządzenia przy mrozie, punkt biwalentny i zakres modulacji, a to on najbardziej decyduje o kosztach eksploatacji. Zobacz poradnik.

Dolne źródło ciepła

Inne nazwy: dolne źródło

Środowisko, z którego pompa ciepła pobiera ciepło: powietrze zewnętrzne, grunt (kolektor poziomy lub sondy pionowe) albo woda gruntowa. Od jego temperatury i stabilności zależą COP i koszty pracy. Źle zaprojektowane dolne źródło gruntowe może się wychładzać i obniżać efektywność przez lata.

Dynamiczne ceny energii

Inne nazwy: taryfa dynamiczna, umowa z ceną dynamiczną

Rodzaj umowy sprzedaży, w której cena energii zmienia się w ciągu doby zgodnie z cenami na rynku hurtowym. Wymaga licznika zdalnego odczytu. Pozwala oszczędzać, przesuwając zużycie, np. ładowanie magazynu, auta czy grzanie wody, na godziny tanie, ale niesie ryzyko wysokich cen w szczycie.

↑ Wróć do alfabetu

E

EER

Inne nazwy: Energy Efficiency Ratio, współczynnik efektywności energetycznej

Współczynnik efektywności chłodzenia (Energy Efficiency Ratio): stosunek mocy chłodniczej do pobieranej mocy elektrycznej w jednym, ściśle określonym punkcie pracy. Dla porównań rocznych kosztów lepiej nadaje się sezonowy SEER, bo EER nie uwzględnia pracy przy częściowym obciążeniu.

Efektywność energetyczna

Inne nazwy: energooszczędność

Stosunek uzyskanego efektu, np. ciepła lub komfortu, do zużytej energii. W praktyce oznacza osiąganie tego samego komfortu mniejszym nakładem energii dzięki dobrej izolacji, sprawnym urządzeniom i właściwemu sterowaniu. Poprawa efektywności energetycznej jest celem termomodernizacji i wielu programów dotacyjnych.

Elektryfikacja ogrzewania

Inne nazwy: elektryfikacja ciepła

Zastępowanie ogrzewania opartego na spalaniu paliw rozwiązaniami zasilanymi prądem, przede wszystkim pompami ciepła. Wraz ze wzrostem udziału OZE w produkcji energii elektrycznej obniża emisje i uniezależnia budynek od paliw kopalnych. Wymaga jednak odpowiedniej mocy przyłączeniowej, dobrze zaprojektowanej instalacji i, najlepiej, ocieplonego budynku.

Emisja CO2

Inne nazwy: emisja dwutlenku węgla, redukcja emisji, emisyjność

Ilość dwutlenku węgla uwalnianego do atmosfery, głównie przy spalaniu paliw kopalnych. W budynkach zależy od zużycia energii i jej źródła: kocioł węglowy czy gazowy emituje CO2 na miejscu, a pompa ciepła pośrednio, przez produkcję prądu. Redukcję emisji osiąga się przez ocieplenie, sprawniejsze źródła ciepła i energię z OZE, np. fotowoltaikę.

EMS (system zarządzania energią)

Inne nazwy: system zarządzania energią, zarządzanie energią, Energy Management System

Oprogramowanie i sterowniki, które na podstawie produkcji, zużycia, prognoz i cen decydują, kiedy ładować magazyn, uruchamiać odbiorniki czy oddawać energię do sieci. W firmach i budynkach komercyjnych pomaga obniżać szczyty mocy i koszty energii.

Energia bezemisyjna

Inne nazwy: energia zeroemisyjna

Energia wytwarzana bez bezpośredniej emisji CO2 i zanieczyszczeń powietrza w miejscu produkcji. Pojęcie jest szersze niż OZE, bo obejmuje też energetykę jądrową. Dla domu bezemisyjne są np. prąd z własnej fotowoltaiki i ciepło z pompy ciepła zasilanej taką energią.

Energia wiatrowa

Inne nazwy: energetyka wiatrowa, wiatr

Energia kinetyczna wiatru zamieniana w turbinach wiatrowych na energię elektryczną. To jedno z głównych odnawialnych źródeł w polskim systemie elektroenergetycznym, rozwijane na lądzie i na Bałtyku. Produkcja zależy od pogody, więc wiatr dobrze uzupełnia się z fotowoltaiką, która daje najwięcej latem, podczas gdy wiatr wieje najmocniej jesienią i zimą.

Energochłonność budynku

Inne nazwy: energochłonność, zapotrzebowanie energetyczne

Ilość energii potrzebnej do użytkowania budynku w przeliczeniu na metr kwadratowy powierzchni w ciągu roku, zwykle w kWh/(m2rok). Pozwala porównywać budynki niezależnie od ich wielkości. Opisują ją wskaźniki EU, EK i EP w świadectwie charakterystyki energetycznej.

↑ Wróć do alfabetu

F

Falownik

Inne nazwy: falownik fotowoltaiczny, falownik PV

Urządzenie zamieniające prąd stały z paneli fotowoltaicznych na prąd przemienny o parametrach sieci, używany w domu i oddawany do sieci. Szuka punktu mocy maksymalnej (MPPT), pilnuje zabezpieczeń sieciowych i zwykle udostępnia monitoring produkcji.

Falownik hybrydowy

Inne nazwy: inwerter hybrydowy

Falownik, który obok paneli fotowoltaicznych obsługuje magazyn energii i zarządza przepływem prądu między panelami, baterią, domem i siecią. Pozwala gromadzić nadwyżki na wieczór, a często także zasilać wydzielone obwody przy braku napięcia w sieci (funkcja backup lub EPS).

Fan coil

Inne nazwy: fancoil, klimakonwektor

Urządzenie końcowe z wentylatorem i wymiennikiem, przez który płynie woda lodowa lub ciepła woda z chillera, kotła albo pompy ciepła. Zasysa powietrze z pomieszczenia, chłodzi je lub ogrzewa i nawiewa z powrotem. Przy chłodzeniu wymaga odprowadzenia skroplin.

Farma fotowoltaiczna

Inne nazwy: elektrownia słoneczna, farma PV, park fotowoltaiczny

Instalacja PV dużej mocy, zwykle od kilkuset kW do dziesiątek MW, budowana na gruncie i przeznaczona głównie do sprzedaży energii. Wymaga warunków przyłączenia od operatora, decyzji planistycznych i środowiskowych, a powyżej progu małej instalacji także koncesji.

Filtr HEPA

Inne nazwy: HEPA

Filtr wysokiej skuteczności (High Efficiency Particulate Air), zatrzymujący bardzo drobne cząstki, w tym większość pyłów PM2.5, pyłki i część bakterii. Stosowany w oczyszczaczach, salach czystych i szpitalach; w domowych rekuperatorach rzadko, bo mocno zwiększa opory przepływu.

Filtr powietrza

Inne nazwy: klasa filtracji

Element zatrzymujący kurz, pyłki i inne zanieczyszczenia w klimatyzatorze, rekuperatorze lub oczyszczaczu. Skuteczność określa klasa wg normy ISO 16890 (np. ePM10, ePM2,5, ePM1). Zabrudzony filtr zwiększa opory i zużycie energii, dlatego wymienia się go lub czyści regularnie.

Filtr węglowy

Inne nazwy: filtr z węglem aktywnym

Filtr z węglem aktywnym, który pochłania zapachy, część lotnych związków organicznych (VOC) i gazowe zanieczyszczenia, czego nie robią filtry mechaniczne. Stosuje się go razem z filtrem przeciwpyłowym; po nasyceniu przestaje działać i wymaga wymiany.

Fotowoltaika (PV)

Inne nazwy: PV, instalacja fotowoltaiczna, instalacja PV

Technologia zamiany światła słonecznego bezpośrednio na energię elektryczną w ogniwach półprzewodnikowych. Instalacja fotowoltaiczna składa się z paneli, konstrukcji montażowej, okablowania, zabezpieczeń i falownika, a w domu zwykle pracuje jako mikroinstalacja przyłączona do sieci.

F-gazy

Inne nazwy: fluorowane gazy cieplarniane

Fluorowane gazy cieplarniane, do których należy wiele czynników chłodniczych, m.in. R32, R410A i R454B. Ich obrót, stosowanie, kontrole szczelności i stopniowe wycofywanie reguluje rozporządzenie UE 2024/573, które zastąpiło rozporządzenie 517/2014. Prace przy instalacjach z F-gazami mogą wykonywać tylko certyfikowane osoby i firmy.

↑ Wróć do alfabetu

G

Geotermia

Inne nazwy: energia geotermalna, ciepło Ziemi

Wykorzystanie ciepła zgromadzonego we wnętrzu Ziemi. Dzieli się na geotermię płytką, gdzie ciepło gruntu odbiera pompa ciepła przez kolektory lub odwierty, oraz głęboką, gdzie gorące wody z dużych głębokości zasilają ciepłownie lub elektrownie. Zaletą jest stabilność: źródło nie zależy od pogody ani pory dnia.

Geotermia głęboka

Inne nazwy: głęboka geotermia, wody termalne

Wykorzystanie gorących wód i skał z głębokości od ponad kilkuset metrów do kilku kilometrów. W Polsce zasila głównie ciepłownie miejskie i baseny termalne, np. na Podhalu. Wymaga kosztownych odwiertów i badań geologicznych, dlatego realizują ją samorządy i przedsiębiorstwa ciepłownicze, a nie właściciele domów.

Geotermia płytka

Inne nazwy: płytka geotermia, niskotemperaturowa energia geotermalna

Wykorzystanie ciepła gruntu z głębokości do ok. 100-200 m, gdzie temperatura jest niska, ale stabilna przez cały rok. Ciepło odbiera pompa ciepła przez kolektor poziomy lub sondy pionowe i podnosi je do temperatury użytecznej do ogrzewania. To podstawa gruntowych pomp ciepła w domach jednorodzinnych, a latem umożliwia także pasywne chłodzenie.

Glikol

Inne nazwy: płyn solarny, płyn niezamarzający

Płyn niezamarzający na bazie glikolu propylenowego, stosowany w obiegach solarnych i gruntowych oraz w instalacjach narażonych na mróz. Chroni przed zamarznięciem i korozją, ale z czasem się degraduje, szczególnie po przegrzaniu w stagnacji. W instalacji solarnej warto co kilka lat sprawdzić jego temperaturę krzepnięcia i odczyn pH.

Głowica termostatyczna

Inne nazwy: zawór termostatyczny, termozawór

Element montowany na zaworze termostatycznym grzejnika, który samoczynnie przymyka lub otwiera przepływ wody, utrzymując ustawioną temperaturę w pomieszczeniu. Pozwala wykorzystać zyski ciepła od słońca czy urządzeń i ogranicza przegrzewanie. Wkładka zaworu często ma nastawę wstępną, używaną przy równoważeniu hydraulicznym instalacji.

Górne źródło ciepła

Inne nazwy: górne źródło

Instalacja, do której pompa ciepła oddaje ciepło: ogrzewanie podłogowe, grzejniki, klimakonwektory oraz zasobnik CWU. Im niższej temperatury wymaga górne źródło, tym wyższa efektywność pompy ciepła, dlatego przy modernizacji często warto powiększyć grzejniki lub poprawić ocieplenie.

Gruntowa pompa ciepła

Inne nazwy: pompa ciepła solanka-woda, pompa ciepła solanka/woda

Pompa ciepła pobierająca ciepło z gruntu przez kolektor poziomy lub sondy pionowe, w których krąży solanka, stąd nazwa solanka-woda. Grunt ma przez cały rok stabilną temperaturę, więc urządzenie osiąga wysoki i równy COP także zimą, ale wykonanie dolnego źródła znacząco podnosi koszt inwestycji.

Gruntowy wymiennik ciepła (GWC)

Inne nazwy: GWC, gruntowy wymiennik ciepła

Element instalacji wentylacyjnej, który wstępnie ogrzewa powietrze zimą i schładza je latem, wykorzystując stałą temperaturę gruntu. Może być rurowy, żwirowy lub glikolowy. Chroni wymiennik rekuperatora przed szronieniem, ale wymaga dbałości o higienę i odprowadzenie skroplin.

Grupa pompowa

Inne nazwy: moduł pompowy

Gotowy zespół montażowy dla jednego obiegu grzewczego, zawierający pompę obiegową, zawory odcinające, termometry, zawór zwrotny i ewentualnie zawór mieszający z siłownikiem. Ułatwia budowę kotłowni z kilkoma obiegami, np. grzejnikowym i podłogowym o różnych temperaturach. Grupy montuje się zwykle na sprzęgle hydraulicznym lub rozdzielaczu kotłowym.

Grupa solarna

Inne nazwy: stacja solarna, zestaw pompowy solarny

Zespół montażowy obiegu kolektorów słonecznych, zawierający pompę, zawór zwrotny, przepływomierz, manometr, zawór bezpieczeństwa, termometry i przyłącze naczynia przeponowego. Zapewnia przepływ płynu solarnego między kolektorami a zasobnikiem i umożliwia napełnianie oraz odpowietrzanie układu. Współpracuje ze sterownikiem solarnym.

Grzałka elektryczna

Inne nazwy: grzałka

Element grzejny zamieniający prąd na ciepło z efektywnością około 1, montowany w module pompy ciepła, buforze lub zasobniku CWU. Wspiera pompę poniżej punktu biwalentnego, przy dezynfekcji CWU i w razie awarii. Częsta praca grzałki znacząco podnosi rachunki i zwykle świadczy o złym doborze lub ustawieniach.

Grzejnik niskotemperaturowy

Grzejnik o dużej powierzchni wymiany ciepła, często z wbudowanymi wentylatorami, który oddaje wystarczającą moc przy temperaturze zasilania około 35-45 st. C. Pozwala zastosować pompę ciepła bez ogrzewania podłogowego, np. przy modernizacji domu. Dobiera się go według mocy dla rzeczywistych parametrów pracy, a nie katalogowych 75/65 st. C.

GWP

Inne nazwy: Global Warming Potential, współczynnik ocieplenia globalnego

Współczynnik ocieplenia globalnego (Global Warming Potential). Pokazuje, ile razy silniej dana substancja przyczynia się do efektu cieplarnianego niż dwutlenek węgla w tym samym czasie. Przepisy o F-gazach przeliczają ilość czynnika na tony ekwiwalentu CO2 właśnie przez GWP, co decyduje m.in. o obowiązku kontroli szczelności.

↑ Wróć do alfabetu

H

Harmonogram grzewczy

Inne nazwy: program czasowy ogrzewania, obniżenie nocne

Zaprogramowany rozkład temperatur w ciągu doby i tygodnia, np. niższa temperatura w nocy i pod nieobecność domowników. Daje oszczędności głównie przy grzejnikach i szybko reagujących instalacjach. W ogrzewaniu podłogowym i przy pompie ciepła głębokie obniżenia bywają nieopłacalne, bo ponowne nagrzanie wymaga dużej mocy i wyższej temperatury zasilania.

HEMS (domowy system zarządzania energią)

Inne nazwy: Home Energy Management System, domowy EMS

Domowa wersja EMS, która steruje fotowoltaiką, magazynem energii, pompą ciepła, ładowarką auta i bojlerem tak, by zużywać jak najwięcej własnego prądu lub korzystać z tanich godzin taryfy dynamicznej. Szczególnie przydatny w net-billingu z wyceną według RCE.

HJT

Inne nazwy: heterozłącze, Heterojunction Technology

Technologia heterozłącza łącząca krystaliczny krzem typu N z cienkimi warstwami krzemu amorficznego. Ogniwa HJT mają bardzo dobrą sprawność, najkorzystniejszy współczynnik temperaturowy i wysoką dwustronność, przez co dobrze pracują w upale. Są zwykle droższe od TOPCon.

Hot spot

Inne nazwy: gorący punkt, hotspot

Miejscowe przegrzanie ogniwa, które zamiast produkować prąd zaczyna go zużywać, np. przez trwałe zacienienie, zabrudzenie, mikropęknięcie lub wadę fabryczną. Obniża uzysk i może trwale uszkodzić panel. Wykrywa się go kamerą termowizyjną, a ogranicza diodami bocznikującymi.

HVAC

Inne nazwy: Heating, Ventilation and Air Conditioning

Skrót od angielskiego Heating, Ventilation and Air Conditioning, czyli ogrzewanie, wentylacja i klimatyzacja. Obejmuje urządzenia i instalacje odpowiadające za komfort cieplny i jakość powietrza w budynku, coraz częściej projektowane razem z OZE, np. pompą ciepła zasilaną z fotowoltaiki.

Hydrobox

Inne nazwy: moduł hydrauliczny, jednostka hydrauliczna

Wewnętrzny moduł pompy ciepła powietrze-woda, w którym znajduje się wymiennik ciepła, pompa obiegowa, naczynie wzbiorcze, zawory, często grzałka i sterownik. W układzie split hydrobox przejmuje ciepło od czynnika z jednostki zewnętrznej, a w wersji z wbudowanym zasobnikiem CWU tworzy tzw. moduł all-in-one.

↑ Wróć do alfabetu

I

Infiltracja powietrza

Inne nazwy: infiltracja, przecieki powietrza

Niekontrolowany napływ powietrza zewnętrznego do budynku przez nieszczelności przegród, okien i połączeń. Zwiększa straty ciepła, utrudnia sterowanie wentylacją i może powodować przeciągi oraz zawilgocenie przegród. W budynkach z rekuperacją ogranicza się ją przez staranne uszczelnienie obudowy.

Instalacja dachowa

Inne nazwy: fotowoltaika na dachu, montaż dachowy

Panele zamontowane na dachu budynku: na dachu skośnym równolegle do połaci, a na płaskim na stelażach nachylonych lub balastowych. Nie zajmuje działki i ma krótkie trasy kabli, ale ustawienie paneli wynika z geometrii dachu, a montaż wymaga oceny stanu pokrycia i nośności.

Instalacja gruntowa

Inne nazwy: fotowoltaika na gruncie, montaż gruntowy

Panele ustawione na konstrukcji wbitej lub zakotwionej w gruncie. Pozwala wybrać optymalny kąt i azymut, ułatwia serwis i czyszczenie, sprzyja panelom bifacial i dużym instalacjom fotowoltaicznym. Wymaga wolnego, niezacienionego terenu i prowadzenia kabla w ziemi do budynku.

Instalacja hybrydowa

Inne nazwy: system hybrydowy PV

Instalacja przyłączona do sieci, ale wyposażona w magazyn energii i falownik hybrydowy. Łączy zalety on-grid i off-grid: oddaje nadwyżki do sieci, gromadzi energię na wieczór i może zasilać wybrane obwody podczas awarii. Najczęściej wybierana przy rozbudowie domowej fotowoltaiki o magazyn.

Instalacja off-grid

Inne nazwy: instalacja wyspowa, instalacja autonomiczna, off-grid

Instalacja pracująca całkowicie bez połączenia z siecią, w której całą energię trzeba wyprodukować i zmagazynować na miejscu. Wymaga dużego magazynu energii, często też agregatu. Stosowana na działkach, w domkach letniskowych i tam, gdzie przyłącze jest niedostępne lub bardzo drogie.

Instalacja on-grid

Inne nazwy: instalacja sieciowa, on-grid

Instalacja fotowoltaiczna przyłączona do sieci elektroenergetycznej, oddająca do niej nadwyżki i pobierająca energię, gdy produkcja nie wystarcza. Najpopularniejsza w domach. Zwykły falownik sieciowy wyłącza się przy zaniku napięcia w sieci, więc bez dodatkowych rozwiązań nie daje zasilania awaryjnego.

Inwerter

Inne nazwy: sprężarka inwerterowa, technologia inwerterowa, inverter

W klimatyzatorach i pompach ciepła układ elektroniczny płynnie regulujący obroty sprężarki, dzięki czemu urządzenie dopasowuje moc do bieżących potrzeb zamiast cyklicznie się włączać i wyłączać, co zmniejsza zużycie energii i zużycie mechaniczne. Potocznie inwerterem nazywa się też falownik w instalacji fotowoltaicznej, zamieniający prąd stały z paneli na przemienny.

Izolacja kanałów

Inne nazwy: izolacja przewodów wentylacyjnych

Otulina z wełny mineralnej lub kauczuku na kanałach wentylacyjnych. W nieogrzewanych przestrzeniach ogranicza straty ciepła, a na kanałach z zimnym powietrzem (czerpnia, wyrzut, chłodzenie) chroni przed skraplaniem pary wodnej. Brak izolacji na poddaszu to częsty błąd wykonawczy.

Izolacja termiczna

Inne nazwy: ocieplenie, docieplenie, izolacja cieplna

Warstwa materiału o niskim przewodnictwie cieplnym, np. styropianu, wełny mineralnej czy pianki PIR, ograniczająca przepływ ciepła przez ściany, dach i podłogi. Jej grubość i ciągłość decydują o współczynniku U przegrody i stratach ciepła, a pośrednio o mocy potrzebnej pompy ciepła.

↑ Wróć do alfabetu

J

Jakość powietrza wewnętrznego

Inne nazwy: IAQ, Indoor Air Quality

Stan powietrza w pomieszczeniach (Indoor Air Quality, IAQ), oceniany m.in. przez stężenie CO2, VOC, pyłów PM, wilgotność i temperaturę. Ludzie spędzają w budynkach większość czasu, dlatego zła jakość powietrza wpływa na samopoczucie, koncentrację i sen; podstawą jej poprawy jest sprawna wentylacja.

Jednostka wewnętrzna

Część klimatyzatora lub pompy ciepła montowana w budynku. W klimatyzatorze to naścienny, kasetonowy lub kanałowy wymiennik z wentylatorem, który chłodzi lub grzeje powietrze. W pompie ciepła powietrze-woda tę rolę pełni hydrobox albo moduł z zasobnikiem CWU, przekazujący ciepło do wody grzewczej.

Jednostka zewnętrzna

Inne nazwy: agregat, agregat zewnętrzny

Część klimatyzatora lub pompy ciepła montowana na zewnątrz budynku. Zawiera sprężarkę, wentylator i wymiennik, który przy chłodzeniu oddaje ciepło do otoczenia, a przy grzaniu pobiera je z powietrza. Jej lokalizacja wpływa na hałas odczuwany przez sąsiadów, odpływ skroplin i swobodny przepływ powietrza.

Jonizacja powietrza

Inne nazwy: jonizator

Wytwarzanie jonów, które przyłączają się do cząstek pyłu i ułatwiają ich osadzanie lub wychwytywanie. Funkcja dostępna w części klimatyzatorów i oczyszczaczy; jej efekt jest pomocniczy i nie zastępuje dobrej filtracji ani wentylacji. Urządzenia wytwarzające ozon nie powinny pracować w obecności ludzi.

↑ Wróć do alfabetu

K

Kanał elastyczny

Inne nazwy: przewód elastyczny, flex

Giętki przewód z folii lub aluminium, często z izolacją, używany do krótkich podłączeń anemostatów i urządzeń. Ma większe opory niż kanał sztywny i trudniej go czyścić, dlatego powinien być krótki i prowadzony bez załamań. W domach stosuje się też systemy rozdzielaczowe z giętkimi rurami z tworzywa.

Kanał spiro

Inne nazwy: przewód spiro, rura spiro

Sztywny, okrągły kanał z blachy stalowej ocynkowanej zwijanej spiralnie. Ma gładkie wnętrze i niskie opory, łatwo go czyścić i uszczelniać, dlatego stosuje się go jako główne magistrale wentylacyjne zarówno w domach, jak i w budynkach komercyjnych.

Kanał wentylacyjny

Inne nazwy: przewód wentylacyjny

Przewód, którym powietrze płynie między centralą, czerpnią, wyrzutnią a pomieszczeniami. Wykonuje się go z blachy, tworzyw sztucznych lub jako murowany kanał w ścianie. Średnica, długość i liczba kolan wpływają na opory, hałas i zużycie energii przez wentylatory.

Kąt nachylenia paneli

Inne nazwy: nachylenie paneli, kąt pochylenia modułów

Kąt między płaszczyzną paneli a poziomem. W Polsce największy roczny uzysk daje zwykle 30-40 stopni przy ekspozycji południowej, ale odchylenia o kilkanaście stopni zmniejszają produkcję tylko nieznacznie. Bardziej strome ustawienie poprawia uzysk zimą i ułatwia zsuwanie się śniegu.

Klasa energetyczna

Inne nazwy: etykieta energetyczna

Oznaczenie na unijnej etykiecie energetycznej klimatyzatora, wyliczane z sezonowych współczynników SEER (chłodzenie) i SCOP (grzanie). Klasa dla grzania zależy od strefy klimatycznej, dla Polski liczy się zwykle strefa umiarkowana. Pozwala szybko porównać zużycie energii urządzeń o podobnej mocy.

Klaster energii

Porozumienie (umowa cywilnoprawna) samorządów, firm, uczelni, mieszkańców i innych podmiotów działających na określonym obszarze, którego celem jest wytwarzanie, magazynowanie i bilansowanie energii lokalnie. Pomaga rozwijać OZE w regionie i może ubiegać się o wsparcie w programach dotacyjnych.

Klimatyzacja

Inne nazwy: klimatyzator

Utrzymywanie w pomieszczeniu zadanej temperatury, a często także wilgotności i czystości powietrza. Klimatyzator to urządzenie, które odbiera ciepło z wnętrza i oddaje je na zewnątrz w obiegu czynnika chłodniczego; większość modeli z funkcją grzania pracuje też jako pompa ciepła. Więcej w dziale klimatyzacja.

Klimatyzator kanałowy

Inne nazwy: jednostka kanałowa

Jednostka wewnętrzna ukryta w suficie podwieszanym lub zabudowie, rozprowadzająca powietrze kanałami do jednego lub kilku pomieszczeń przez kratki i anemostaty. Wymaga miejsca na kanały i ich zaprojektowania z uwzględnieniem sprężu, ale w pomieszczeniach nie widać urządzenia.

Klimatyzator kasetonowy

Inne nazwy: jednostka kasetonowa

Jednostka wewnętrzna montowana w suficie podwieszanym, z widocznym tylko panelem nawiewnym rozdzielającym powietrze zwykle w czterech kierunkach. Stosowana w biurach, sklepach i salach, gdzie liczy się równomierny rozkład chłodu i brak urządzenia na ścianie.

Klimatyzator przenośny

Urządzenie typu monoblok na kółkach, w którym wszystkie podzespoły są w jednej obudowie, a ciepłe powietrze odprowadza się rurą przez okno. Nie wymaga montażu ani certyfikowanego instalatora, ale jest głośniejsze i wyraźnie mniej wydajne energetycznie niż klimatyzator split.

Klimatyzator przypodłogowy

Inne nazwy: klimatyzator konsolowy, jednostka przypodłogowa

Jednostka wewnętrzna w formie niskiej konsoli stawianej przy podłodze, zwykle pod oknem lub w miejscu dawnego grzejnika. Dobrze sprawdza się przy grzaniu, bo ciepłe powietrze wychodzi nisko, a także na poddaszach ze skosami, gdzie brakuje miejsca na jednostkę ścienną.

Klimatyzator ścienny

Najpopularniejszy typ jednostki wewnętrznej, montowany wysoko na ścianie i nawiewający powietrze poziomo pod sufit. Jest najtańszy w zakupie i montażu, dlatego dominuje w mieszkaniach i domach jednorodzinnych w układach split i multisplit.

KNX

Inne nazwy: system KNX, magistrala KNX

Otwarty, międzynarodowy standard automatyki budynkowej oparty na magistrali, do której podłączone są czujniki, przyciski i elementy wykonawcze. Steruje oświetleniem, roletami, ogrzewaniem, wentylacją i klimatyzacją w domach i budynkach komercyjnych. Jest zdecentralizowany i trwały, ale wymaga zaplanowania okablowania na etapie budowy i programowania przez integratora.

Kocioł elektryczny

Inne nazwy: piec elektryczny, kocioł elektrodowy

Źródło ciepła zamieniające energię elektryczną na ciepło za pomocą grzałek lub elektrod, ze sprawnością bliską 100%. Jest tani w zakupie, cichy, nie wymaga komina ani przyłącza gazu, ale przy typowych taryfach daje wysokie rachunki. Sprawdza się w małych, dobrze ocieplonych budynkach, jako źródło szczytowe lub w połączeniu z fotowoltaiką.

Kocioł gazowy

Inne nazwy: piec gazowy

Urządzenie wytwarzające ciepło ze spalania gazu ziemnego lub LPG, do ogrzewania i często także ciepłej wody (kocioł dwufunkcyjny). Potocznie nazywany piecem gazowym. Nowe kotły gazowe to praktycznie wyłącznie kotły kondensacyjne, a od 2025 r. nie obejmuje ich dofinansowanie w programie Czyste Powietrze ani ulga termomodernizacyjna.

Kocioł kondensacyjny

Inne nazwy: kondensacja, kocioł gazowy kondensacyjny

Kocioł gazowy (rzadziej olejowy), który odzyskuje ciepło skraplania pary wodnej zawartej w spalinach, dzięki czemu wykorzystuje więcej energii z paliwa niż kocioł tradycyjny. Kondensacja zachodzi tylko przy niskiej temperaturze wody powrotnej, dlatego najwyższą sprawność osiąga z ogrzewaniem podłogowym lub dużymi grzejnikami. Wymaga odprowadzenia kondensatu i kwasoodpornego przewodu spalinowego.

Kocioł na biomasę

Inne nazwy: kocioł na drewno, kocioł zasypowy na drewno

Kocioł opalany paliwem roślinnym: drewnem kawałkowym, pelletem, brykietem lub zrębkami. Kotły na drewno są zwykle zasypowe i wymagają ręcznego ładowania, a z bufora ciepła pracują wydajniej i czyściej. W wielu województwach uchwały antysmogowe dopuszczają tylko kotły spełniające wymogi ekoprojektu, a stare kopciuchy trzeba wymienić.

Kocioł na pellet

Inne nazwy: kocioł pelletowy, piec na pellet

Automatyczny kocioł na biomasę spalający granulat drzewny podawany z zasobnika podajnikiem ślimakowym. Sterownik dobiera dawkę paliwa i powietrza do zapotrzebowania na ciepło, a obsługa ogranicza się do uzupełniania zasobnika i opróżniania popielnika. Kupując, warto sprawdzić zgodność z wymogami ekoprojektu i lokalną uchwałą antysmogową.

Kocioł zgazowujący drewno

Inne nazwy: kocioł zgazowujący, kocioł z dolnym spalaniem

Kocioł na drewno kawałkowe, w którym paliwo najpierw ulega odgazowaniu, a powstały gaz drzewny spala się w osobnej, gorącej komorze z dopływem powietrza wtórnego. Daje wyższą sprawność i mniej dymu niż zwykły kocioł zasypowy, ale wymaga suchego drewna (wilgotność poniżej ok. 20%) i najlepiej pracuje z buforem ciepła.

Kogeneracja

Inne nazwy: CHP, produkcja skojarzona, skojarzone wytwarzanie energii, Combined Heat and Power

Jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła w jednym procesie, np. w silniku gazowym lub turbinie, z odzyskiem ciepła, które w zwykłej elektrowni zostałoby stracone. Dzięki temu z paliwa wykorzystuje się znacznie więcej energii niż przy osobnej produkcji prądu i ciepła. Stosowana w elektrociepłowniach, zakładach przemysłowych, szpitalach i dużych budynkach.

Kolektor płaski

Inne nazwy: kolektor płaski cieczowy

Najpopularniejszy typ kolektora słonecznego: płaska skrzynka z absorberem pokrytym powłoką selektywną, rurkami z płynem solarnym i szybą solarną, ocieplona od spodu. Jest prostszy i tańszy od próżniowego, odporny na przegrzewanie i dobrze sprawdza się latem przy podgrzewaniu wody. Przy niskich temperaturach zewnętrznych ma większe straty ciepła.

Kolektor poziomy

Inne nazwy: kolektor gruntowy, poziomy wymiennik gruntowy

Dolne źródło gruntowej pompy ciepła w postaci rur z solanką ułożonych poziomo w gruncie, zwykle poniżej strefy przemarzania, na głębokości około 1,2-2 m. Jest tańszy od sond pionowych, ale wymaga dużej powierzchni działki, której potem nie należy zabudowywać ani zacieniać.

Kolektor próżniowy

Inne nazwy: kolektor rurowy, kolektor próżniowy rurowy, heat pipe

Kolektor złożony z rur szklanych, w których próżnia ogranicza straty ciepła do otoczenia. Lepiej niż płaski pracuje przy niskiej temperaturze powietrza i rozproszonym świetle, więc daje więcej ciepła wiosną i jesienią. Latem łatwiej się przegrzewa, dlatego instalacja potrzebuje odbioru nadwyżek ciepła lub dobrze dobranego zasobnika.

Kolektor słoneczny

Inne nazwy: solar termiczny, instalacja solarna, kolektor solarny, solary

Urządzenie zamieniające promieniowanie słoneczne na ciepło, przekazywane płynem solarnym do zasobnika, głównie do podgrzewania ciepłej wody, czasem do wspomagania ogrzewania. Instalacja solarna obejmuje kolektory, grupę pompową, sterownik i zasobnik. W polskich warunkach pokrywa znaczną część zapotrzebowania na ciepłą wodę od wiosny do jesieni, zimą wymaga dogrzewania. Więcej w dziale ogrzewanie.

Komfort cieplny

Inne nazwy: mikroklimat pomieszczenia

Stan, w którym człowiek nie odczuwa ani chłodu, ani przegrzania. Zależy od temperatury powietrza i przegród, wilgotności, prędkości ruchu powietrza, ubioru i aktywności. Dlatego zimny nawiew skierowany na ludzi bywa odbierany jako przeciąg, nawet gdy temperatura w pokoju jest prawidłowa.

Komin

Pionowa konstrukcja w budynku zawierająca przewody spalinowe, dymowe lub wentylacyjne. Wysokość i przekrój komina wpływają na ciąg, czyli na to, czy spaliny są skutecznie odprowadzane. Przy wymianie źródła ciepła stary komin często wymaga dostosowania, np. wkładu kominowego, a jego stan potwierdza protokół z przeglądu kominiarskiego.

Komora spalania

Część kotła, w której zachodzi spalanie paliwa, a ciepło płomienia i spalin przekazywane jest do wymiennika z wodą grzewczą. Konstrukcja komory decyduje o sposobie dostarczania powietrza do spalania: z pomieszczenia (komora otwarta) albo z zewnątrz budynku przez szczelny układ (komora zamknięta).

Konstrukcja montażowa

Inne nazwy: konstrukcja wsporcza, system montażowy PV

Szyny, uchwyty, haki i stelaże mocujące panele do dachu lub gruntu. Muszą być dobrane do rodzaju pokrycia oraz obciążenia wiatrem i śniegiem w danej strefie, a wykonane z aluminium lub stali nierdzewnej i ocynkowanej. Źle zamocowana konstrukcja grozi przeciekami i zerwaniem paneli.

Kratka wentylacyjna

Inne nazwy: kratka nawiewna, kratka wywiewna

Osłona otworu lub kanału wentylacyjnego w ścianie, suficie, drzwiach albo podłodze. W wentylacji grawitacyjnej zamyka wylot kanału w kuchni czy łazience, a w instalacjach mechanicznych pełni rolę nawiewnika lub wywiewnika, czasem z przepustnicą do regulacji.

Krotność wymian powietrza

Inne nazwy: wymiana powietrza, krotność wymian

Liczba określająca, ile razy w ciągu godziny powietrze w pomieszczeniu jest całkowicie wymieniane, czyli wydatek w m3/h podzielony przez kubaturę. W domach przyjmuje się zwykle około 0,5 wymiany na godzinę dla całego budynku, a wymagane ilości powietrza dla pomieszczeń określają przepisy i normy.

Krzywa grzewcza

Inne nazwy: krzywa grzania, charakterystyka grzewcza

Ustawienie sterownika, które określa temperaturę zasilania w zależności od temperatury zewnętrznej: im zimniej, tym cieplejsza woda w instalacji. Dobrze dobrana krzywa grzewcza zapewnia komfort przy najniższym zużyciu energii, a zbyt stroma niepotrzebnie obniża COP pompy ciepła.

Krzywa mocy

Inne nazwy: charakterystyka mocy turbiny

Wykres pokazujący, jaką moc oddaje turbina wiatrowa przy kolejnych prędkościach wiatru, od prędkości rozruchowej po wyłączenie. Zestawiona z rozkładem prędkości wiatru w danym miejscu pozwala oszacować roczną produkcję energii. Przy małych turbinach warto sprawdzić, czy krzywa pochodzi z niezależnych pomiarów, a nie tylko z deklaracji.

kWp (kilowat szczytowy)

Inne nazwy: kilowat szczytowy, moc szczytowa, moc instalacji, Wp

Moc szczytowa paneli fotowoltaicznych zmierzona w standardowych warunkach testowych (STC). Moc instalacji podaje się zwykle w kWp po stronie DC, choć do przyłączenia liczy się też moc falownika (AC). W Polsce 1 kWp daje orientacyjnie 900-1100 kWh energii rocznie.

↑ Wróć do alfabetu

L

Licznik dwukierunkowy

Inne nazwy: licznik prosumencki, licznik net

Licznik energii elektrycznej mierzący osobno energię pobraną z sieci i oddaną do sieci. OSD montuje go bezpłatnie po zgłoszeniu mikroinstalacji. Jego wskazania są podstawą rozliczenia prosumenta w net-billingu lub w systemie opustów, a dane widać zwykle w portalu operatora.

LID (Light Induced Degradation)

Inne nazwy: Light Induced Degradation, degradacja indukowana światłem

Degradacja indukowana światłem: jednorazowy spadek mocy paneli o ułamek procenta do około 2% w pierwszych godzinach i tygodniach pracy na słońcu. Wynika z reakcji domieszek w krzemie. Ogniwa typu N, np. TOPCon i HJT, są na nią znacznie mniej podatne.

Load shifting

Inne nazwy: przesuwanie zużycia, przesuwanie obciążenia

Przesuwanie zużycia energii na korzystniejsze godziny: na czas produkcji z fotowoltaiki lub na tańsze strefy taryfy. Przykłady to grzanie wody pompą ciepła w południe, ładowanie auta w nocy w taryfie G12 czy praca pralki przy słońcu. Najtańszy sposób na zwiększenie autokonsumpcji.

↑ Wróć do alfabetu

Ł

Łopata turbiny

Inne nazwy: łopata wirnika, skrzydło turbiny

Element wirnika o profilu aerodynamicznym, podobnym do skrzydła samolotu, który zamienia przepływ powietrza na moment obrotowy. W dużych turbinach łopaty z kompozytów mają kilkadziesiąt metrów i regulowany kąt natarcia, co pozwala ograniczać moc przy silnym wietrze. Ich stan sprawdza się okresowo, bo erozja krawędzi zmniejsza produkcję.

↑ Wróć do alfabetu

M

Magazyn energii

Inne nazwy: akumulator energii, bateria domowa, magazyn energii elektrycznej

Zestaw akumulatorów, najczęściej litowo-żelazowo-fosforanowych (LFP), z systemem zarządzania baterią, przechowujący nadwyżki prądu z fotowoltaiki. Zwiększa autokonsumpcję, pozwala korzystać z energii wieczorem i, przy odpowiednim falowniku, zasilać dom w czasie awarii sieci. Więcej: magazyn energii.

Mała elektrownia wiatrowa

Inne nazwy: mikroturbina wiatrowa, przydomowa turbina wiatrowa, mikroinstalacja wiatrowa

Przydomowa turbina wiatrowa o mocy zwykle od ułamka kW do kilkudziesięciu kW, w świetle prawa najczęściej mikroinstalacja (do 50 kW). Opłaca się tylko w miejscach z dobrym, mało zaburzonym wiatrem, np. na otwartym terenie. Przed zakupem warto zmierzyć wiatr, sprawdzić krzywą mocy i hałas, bo w terenie zabudowanym uzyski bywają znacznie niższe od deklarowanych.

Mała instalacja OZE

Inne nazwy: mała instalacja

Instalacja OZE o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 50 kW i nie większej niż 1 MW, przyłączona do sieci o napięciu niższym niż 110 kV. Nie wymaga koncesji, ale wytwarzanie w niej energii w ramach działalności gospodarczej wymaga wpisu do rejestru prowadzonego przez Prezesa URE.

Maszt

Inne nazwy: wieża turbiny

Konstrukcja nośna, na której umieszczona jest gondola z generatorem i wirnik turbiny wiatrowej. Im wyżej, tym wiatr jest silniejszy i mniej zaburzony przez budynki i drzewa, dlatego wysokość masztu ma duży wpływ na produkcję. Przy małych turbinach maszt montowany na dachu zwykle daje słabe wyniki i przenosi drgania na budynek.

Mikroinstalacja

Inne nazwy: mikroinstalacja OZE

Instalacja OZE o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 50 kW, przyłączona do sieci o napięciu niższym niż 110 kV (lub o mocy cieplnej w kogeneracji do 150 kW). Jej przyłączenie odbywa się na podstawie zgłoszenia do OSD, bez wniosku o warunki przyłączenia, jeśli moc nie przekracza mocy przyłączeniowej.

Mikroinwerter

Inne nazwy: mikrofalownik

Mały falownik montowany przy jednym lub dwóch panelach, zamieniający prąd stały na przemienny już na dachu. Każdy moduł pracuje niezależnie, więc zacienienie jednego nie obniża pracy pozostałych, a w przewodach dachowych nie ma wysokiego napięcia DC. Kosztem jest wyższa cena i więcej elektroniki na dachu.

Mikrokogeneracja

Inne nazwy: mikro-CHP, mikroelektrociepłownia

Kogeneracja w małej skali, w przepisach UE jednostka o mocy elektrycznej poniżej 50 kW. Urządzenie, np. z silnikiem gazowym lub ogniwem paliwowym, ogrzewa budynek i jednocześnie produkuje prąd na własne potrzeby. Opłaca się przy dużym, stałym zapotrzebowaniu na ciepło, np. w hotelu, pensjonacie czy budynku wielorodzinnym.

Moc chłodnicza

Inne nazwy: wydajność chłodnicza

Ilość ciepła, jaką klimatyzator potrafi usunąć z pomieszczenia w jednostce czasu, podawana w kW. To podstawowy parametr doboru: za mała moc nie schłodzi wnętrza w upał, a zbyt duża powoduje częste taktowanie i słabsze osuszanie. Nie mylić z mocą elektryczną pobieraną przez urządzenie.

Moc grzewcza

Inne nazwy: wydajność grzewcza, moc cieplna

Ilość ciepła, jaką urządzenie oddaje w jednostce czasu, wyrażana w kW. W pompach ciepła powietrznych moc grzewcza zależy od temperatury zewnętrznej i temperatury zasilania, dlatego przy doborze trzeba sprawdzić ją w warunkach projektowych, np. przy -20 st. C, a nie tylko wartość nominalną z nazwy modelu.

Moc znamionowa

Inne nazwy: moc nominalna

Moc, jaką urządzenie osiąga w określonych warunkach znamionowych podanych przez producenta. W turbinie wiatrowej odpowiada zwykle prędkości wiatru 10-12 m/s, która w Polsce występuje rzadko, dlatego sama moc znamionowa niewiele mówi o rocznej produkcji. Do porównań lepsza jest krzywa mocy i szacowana roczna energia w danej lokalizacji.

Modbus

Inne nazwy: Modbus RTU, Modbus TCP

Otwarty protokół komunikacji przemysłowej, w wersji RTU po magistrali RS-485 lub TCP po sieci Ethernet. W HVAC i OZE służy do odczytu i sterowania pomp ciepła, falowników, liczników energii czy central wentylacyjnych z poziomu sterownika, systemu BMS lub smart home. Jest prosty i szeroko obsługiwany, ale wymaga mapy rejestrów od producenta urządzenia.

Modulacja kotła

Inne nazwy: palnik modulowany

Zdolność kotła do płynnej zmiany mocy palnika w określonym zakresie, np. od 20 do 100% mocy nominalnej. Kocioł z palnikiem modulowanym dopasowuje moc do bieżących strat ciepła, rzadziej się wyłącza i włącza (taktuje), pracuje ciszej i oszczędniej. Szeroki zakres modulacji jest ważny w domach o małym zapotrzebowaniu na ciepło.

Modulacja mocy

Inne nazwy: zakres modulacji

Zdolność pompy ciepła lub klimatyzatora z inwerterem do płynnej zmiany mocy, np. w zakresie od 30 do 100 procent mocy nominalnej. Szeroki zakres modulacji pozwala pracować długo przy niskiej mocy w okresach przejściowych, ogranicza częste starty sprężarki i podnosi sezonową efektywność.

Moduł cienkowarstwowy

Inne nazwy: panel cienkowarstwowy, thin-film

Panel, w którym warstwa półprzewodnika (np. CdTe, CIGS, krzem amorficzny) jest nanoszona cienko na szkło lub folię. Lepiej znosi wysoką temperaturę i rozproszone światło, ale ma niższą sprawność, więc potrzebuje większej powierzchni. W domach stosowany rzadko, częściej w BIPV i farmach.

Moduł monokrystaliczny

Inne nazwy: panel monokrystaliczny, mono

Panel z ogniw wyciętych z jednego kryształu krzemu, rozpoznawalny po jednolitej, ciemnej barwie. Ma wyższą sprawność niż moduły polikrystaliczne i obecnie dominuje na rynku, w tym w technologiach PERC, TOPCon i HJT. W instalacjach domowych to praktycznie standard.

Moduł polikrystaliczny

Inne nazwy: panel polikrystaliczny, poli

Panel z ogniw z krzemu złożonego z wielu kryształów, o charakterystycznej niebieskiej, ziarnistej powierzchni. Tańszy w produkcji, ale mniej sprawny niż monokrystaliczny, dlatego praktycznie zniknął z nowych instalacji. Spotyka się go głównie w starszych systemach.

Moje Ciepło

Inne nazwy: program Moje Ciepło

Program NFOŚiGW dofinansowujący zakup i montaż pompy ciepła w nowych, energooszczędnych domach jednorodzinnych. Działa na zasadzie refundacji: pompę trzeba najpierw kupić, zamontować i opłacić, a wniosek składa się elektronicznie. Nabór prowadzony jest w trybie ciągłym do wyczerpania budżetu (stan na październik 2026 r.), a aktualny termin warto sprawdzić na stronie programu.

Monoblok i split

Inne nazwy: monoblok, split, pompa ciepła monoblok, pompa ciepła split

Dwa typy budowy pompy ciepła powietrze-woda. W monobloku cały obieg czynnika znajduje się w jednostce zewnętrznej, a do budynku płynie woda, więc montaż nie wymaga uprawnień F-gazowych, ale rury trzeba chronić przed zamarzaniem. W splicie czynnik chłodniczy płynie rurami do jednostki wewnętrznej, co wymaga instalatora z certyfikatem F-gazowym.

Mostek termiczny

Inne nazwy: mostki cieplne, mostek cieplny, mostki termiczne

Miejsce w przegrodzie, przez które ciepło ucieka szybciej niż przez sąsiednie fragmenty, np. wieniec, nadproże, płyta balkonu czy źle osadzone okno. Zwiększa straty ciepła, a na zimnej powierzchni może skraplać się para wodna i rozwijać pleśń. Mostki dobrze widać w badaniu termowizyjnym.

Mój Prąd

Inne nazwy: program Mój Prąd, Mój Prąd 6.0

Zakończony rządowy program NFOŚiGW, który od 2019 r. dofinansowywał domowe mikroinstalacje fotowoltaiczne, a w późniejszych edycjach także magazyny energii, ciepła i systemy zarządzania energią. Nabór w ostatniej, szóstej edycji zamknięto we wrześniu 2025 r., a kolejnej edycji nie uruchomiono. Aktualne formy wsparcia opisujemy w dziale dotacje.

MPPT (Maximum Power Point Tracking)

Inne nazwy: Maximum Power Point Tracking, śledzenie punktu mocy maksymalnej, tracker MPP

Algorytm i układ w falowniku, który na bieżąco szuka takiego napięcia i prądu paneli, przy którym oddają one największą moc. Falownik z dwoma lub więcej niezależnymi MPPT pozwala podłączyć stringi o różnej orientacji, np. dach wschód-zachód, bez strat na dopasowaniu.

↑ Wróć do alfabetu

N

Naczynie przeponowe

Inne nazwy: naczynie wzbiorcze, zbiornik wyrównawczy

Zamknięty zbiornik z membraną, przejmujący przyrost objętości wody podczas jej nagrzewania w instalacji zamkniętej. Utrzymuje stabilne ciśnienie i chroni przed częstym otwieraniem zaworu bezpieczeństwa. Wstępne ciśnienie gazu w naczyniu trzeba sprawdzać przy przeglądach, bo spadki ciśnienia w instalacji to często objaw jego rozszczelnienia.

Nawiew

Inne nazwy: powietrze nawiewane

Doprowadzanie powietrza do pomieszczenia, a także samo powietrze dostarczane przez instalację. W wentylacji mechanicznej nawiew świeżego powietrza kieruje się do pokoi i sypialni, a w klimatyzacji to strumień schłodzonego lub ogrzanego powietrza z jednostki wewnętrznej.

Nawiewnik

Inne nazwy: nawiewnik okienny, nawiewnik ścienny

Element doprowadzający powietrze do pomieszczenia. W wentylacji grawitacyjnej i wywiewnej to regulowany otwór w oknie lub ścianie, często sterowany wilgotnością, przez który napływa świeże powietrze. W wentylacji mechanicznej tak nazywa się też zakończenie kanału nawiewnego.

Net-billing

Inne nazwy: netbilling, system net-billing

System rozliczeń prosumentów obowiązujący dla nowych instalacji od 1 kwietnia 2022 r. Energia oddana do sieci jest wyceniana po cenie rynkowej (RCE lub RCEm), a jej wartość trafia do depozytu prosumenckiego i pomniejsza rachunek za energię pobraną. Opłaty dystrybucyjne prosument płaci za całą energię pobraną z sieci.

Neutralność klimatyczna

Inne nazwy: zeroemisyjność netto, net zero

Stan, w którym emisje gazów cieplarnianych są zrównoważone przez ich pochłanianie, np. przez lasy lub technologie wychwytu, czyli bilans netto wynosi zero. Unia Europejska zobowiązała się osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 r. Cel ten wpływa na przepisy dotyczące budynków, m.in. na wymagania dla nowych domów i ograniczanie kotłów na paliwa kopalne.

Niedowymiarowanie pompy ciepła

Inne nazwy: za mała pompa ciepła

Dobór pompy ciepła o mocy zbyt małej względem obciążenia cieplnego budynku. Przy mrozach urządzenie nie nadąża, częściej włącza się grzałka elektryczna lub drugie źródło, a rachunki rosną. Niewielkie świadome niedowymiarowanie z wyższym punktem biwalentnym bywa jednak stosowane, by ograniczyć koszt inwestycji.

NOCT

Inne nazwy: Nominal Operating Cell Temperature, NMOT

Nominalna temperatura pracy ogniwa: temperatura, jaką panel osiąga przy nasłonecznieniu 800 W/m2, temperaturze powietrza 20 stopni i wietrze 1 m/s. Parametry podane dla NOCT (lub nowszego NMOT) lepiej oddają realną pracę na dachu niż STC, dlatego moc w tych warunkach jest niższa.

NZEB (budynek o niemal zerowym zużyciu energii)

Inne nazwy: NZEB, budynek o niskim zużyciu energii, nearly zero-energy building

Standard wynikający z unijnej dyrektywy EPBD: budynek o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej, którego niewielkie zapotrzebowanie na energię jest w dużym stopniu pokrywane z OZE. W Polsce odpowiada mu spełnienie warunków technicznych obowiązujących od 2021 r., m.in. limitów wskaźnika EP i współczynnika U.

↑ Wróć do alfabetu

O

Obieg chłodniczy

Inne nazwy: obieg sprężarkowy, cykl chłodniczy, obieg termodynamiczny

Zamknięty układ, w którym krąży czynnik chłodniczy, kolejno przechodząc przez parownik, sprężarkę, skraplacz i zawór rozprężny. Dzięki zmianom ciśnienia i stanu skupienia czynnika ciepło jest przenoszone z miejsca chłodniejszego do cieplejszego. Na tej samej zasadzie działają klimatyzatory, lodówki i pompy ciepła.

Ochrona odgromowa

Inne nazwy: instalacja odgromowa, piorunochron, LPS

System zwodów, przewodów odprowadzających i uziomów chroniący budynek przed skutkami bezpośredniego uderzenia pioruna. Panele na dachu z instalacją odgromową muszą zachować od niej odstęp separacyjny albo zostać do niej włączone zgodnie z projektem, inaczej rośnie ryzyko przeskoku i pożaru.

Odgrzybianie klimatyzacji

Inne nazwy: dezynfekcja klimatyzacji, ozonowanie klimatyzacji

Usuwanie pleśni, grzybów i bakterii z wymiennika, wentylatora i tacy skroplin jednostki wewnętrznej preparatem biobójczym, często połączone z myciem ciśnieniowym. Nieprzyjemny, stęchły zapach przy włączaniu urządzenia to typowy sygnał, że zabieg jest potrzebny.

ODP

Inne nazwy: Ozone Depletion Potential, potencjał niszczenia ozonu

Potencjał niszczenia warstwy ozonowej (Ozone Depletion Potential), liczony względem czynnika R11 (CFC-11). Wysokie ODP miały dawne czynniki CFC i HCFC, np. R22, które zostały wycofane. Współczesne czynniki HFC, HFO i naturalne mają ODP równe zero, a problemem jest u nich głównie GWP.

Odpowietrznik

Inne nazwy: zawór odpowietrzający

Zawór usuwający powietrze z instalacji grzewczej, montowany w najwyższych punktach, na grzejnikach, rozdzielaczach i przy źródle ciepła. Bywa ręczny lub automatyczny. Zapowietrzenie objawia się bulgotaniem, chłodną górą grzejnika i spadkiem przepływu. Po odpowietrzeniu zwykle trzeba uzupełnić wodę, by przywrócić właściwe ciśnienie.

Odszranianie (defrost)

Inne nazwy: defrost, rozmrażanie parownika

Cykl usuwania szronu z wymiennika jednostki zewnętrznej powietrznej pompy ciepła lub klimatyzatora grzejącego, najczęściej przez chwilowe odwrócenie obiegu. Najczęściej występuje przy temperaturach w okolicy 0 st. C i wysokiej wilgotności. Pobiera ciepło z instalacji, więc ważny jest dobry odpływ skroplin i odpowiednia pojemność wodna układu.

Offshore

Inne nazwy: morska energetyka wiatrowa, morskie farmy wiatrowe

Energetyka wiatrowa na morzu, w Polsce rozwijana na Bałtyku. Morskie farmy korzystają z silniejszego i stabilniejszego wiatru niż na lądzie, więc pracują z wyższym współczynnikiem wykorzystania mocy. Są droższe w budowie i wymagają rozbudowy sieci przesyłowej, ale mają ważną rolę w transformacji energetycznej kraju.

Ogniwo fotowoltaiczne

Inne nazwy: ogniwo PV, ogniwo słoneczne

Podstawowy element panelu, zwykle płytka krzemowa, w której pod wpływem światła powstaje napięcie i płynie prąd stały. Pojedyncze ogniwo daje około 0,5-0,7 V, dlatego w module łączy się ich kilkadziesiąt szeregowo. Od technologii ogniw zależą sprawność i degradacja panelu.

Ogranicznik przepięć

Inne nazwy: SPD, ochronnik przepięciowy, zabezpieczenie przeciwprzepięciowe

Urządzenie (SPD) odprowadzające do uziemienia krótkotrwałe przepięcia, np. od wyładowań atmosferycznych lub łączeń w sieci. W fotowoltaice stosuje się ograniczniki po stronie DC i AC, dobrane typem (T1, T2) i napięciem do instalacji. Chroni falownik i urządzenia domowe przed uszkodzeniem.

Ogrzewanie

Inne nazwy: instalacja grzewcza

Instalacja grzewcza to układ złożony ze źródła ciepła (kocioł, pompa ciepła, sieć ciepłownicza), rur, armatury, odbiorników (grzejniki, podłogówka) i automatyki. O kosztach ogrzewania decyduje nie tylko samo źródło, ale też dobór mocy do strat ciepła budynku i temperatura pracy instalacji. Porównanie opcji: jakie ogrzewanie domu.

Ogrzewanie niskotemperaturowe

Inne nazwy: instalacja niskotemperaturowa

Instalacja grzewcza pracująca z niską temperaturą zasilania, zwykle do około 35-45 st. C, np. ogrzewanie podłogowe, ścienne, klimakonwektory lub odpowiednio duże grzejniki. Szczególnie dobrze współpracuje z pompą ciepła, bo każdy stopień mniej podnosi jej efektywność. Więcej w dziale Ogrzewanie.

Ogrzewanie podłogowe

Inne nazwy: podłogówka, ogrzewanie płaszczyznowe

Instalacja, w której ciepło oddaje cała powierzchnia podłogi, ogrzewana rurami z wodą zatopionymi w wylewce lub, rzadziej, przewodami elektrycznymi. Pracuje z niską temperaturą zasilania, więc dobrze współpracuje z pompą ciepła i kotłem kondensacyjnym, a daje równomierny rozkład temperatury. Wadą jest duża bezwładność cieplna i ograniczenia przy grubych okładzinach.

Onshore

Inne nazwy: lądowa energetyka wiatrowa, lądowe farmy wiatrowe

Energetyka wiatrowa na lądzie, obecnie główne źródło energii z wiatru w Polsce. Farmy lądowe są tańsze od morskich i szybciej się je buduje, ale ich lokalizację ograniczają przepisy o odległości od zabudowy, planowanie przestrzenne i akceptacja społeczna. Coraz częściej współpracują z magazynami energii i fotowoltaiką w jednym przyłączu.

Optymalizator mocy

Inne nazwy: optymalizator

Przetwornica DC/DC montowana przy panelu, która ustawia jego optymalny punkt pracy niezależnie od reszty stringu. Ogranicza straty przy częściowym zacienieniu i różnej orientacji modułów, daje monitoring na poziomie panelu i umożliwia szybkie obniżenie napięcia DC w razie pożaru.

Opust

Inne nazwy: system opustów, net-metering

Wcześniejszy system rozliczeń prosumentów: za 1 kWh oddaną do sieci można odebrać 0,8 kWh (instalacje do 10 kW) lub 0,7 kWh (10-50 kW), bez opłat za energię i dystrybucję. Obejmuje osoby, które zgłosiły mikroinstalację do 31 marca 2022 r., przez 15 lat od pierwszego wprowadzenia energii do sieci.

OSD (operator systemu dystrybucyjnego)

Inne nazwy: operator systemu dystrybucyjnego, operator sieci, dystrybutor energii

Firma zarządzająca lokalną siecią dystrybucyjną na danym obszarze. Przyjmuje zgłoszenia mikroinstalacji, wymienia licznik na dwukierunkowy, odczytuje dane pomiarowe i pobiera opłaty dystrybucyjne. Operator jest wskazany na rachunku i nie zmienia się przy zmianie sprzedawcy energii.

Osuszanie powietrza

Inne nazwy: tryb osuszania, tryb DRY

Obniżanie wilgotności przez wykraplanie pary wodnej na zimnym wymienniku. Klimatyzator osusza przy każdym chłodzeniu, a w trybie DRY pracuje z niską prędkością wentylatora, by usunąć więcej wilgoci przy mniejszym spadku temperatury. Pomaga przy duchocie i zawilgoceniu pomieszczeń.

Otwarta komora spalania

Inne nazwy: kocioł atmosferyczny, kocioł z otwartą komorą spalania

Rozwiązanie, w którym kocioł lub junkers pobiera powietrze do spalania z pomieszczenia, a spaliny odprowadza grawitacyjnie do komina. Wymaga sprawnej wentylacji nawiewno-wywiewnej i odpowiedniej kubatury pomieszczenia. Przy niedrożnym kominie lub uszczelnionych oknach grozi zatruciem tlenkiem węgla, dlatego obowiązkowy jest czujnik CO.

OZC (obliczenia obciążenia cieplnego)

Inne nazwy: obliczenia OZC, OZC

Branżowe określenie obliczeń zapotrzebowania na moc cieplną budynku i poszczególnych pomieszczeń, wykonywanych według PN-EN 12831, najczęściej w specjalistycznym programie. Wynik pokazuje moc źródła ciepła i grzejników dla każdego pokoju. Rzetelne OZC to najlepsza ochrona przed przewymiarowaniem i niedowymiarowaniem pompy ciepła.

OZE (odnawialne źródła energii)

Inne nazwy: odnawialne źródła energii, energia odnawialna, zielona energia

Źródła energii, które odnawiają się w naturalnych procesach: słońce, wiatr, woda, ciepło ziemi i otoczenia, biomasa czy biogaz. W domu to najczęściej fotowoltaika, pompa ciepła i kolektory słoneczne. Energię z takich źródeł potocznie nazywa się zieloną energią.

↑ Wróć do alfabetu

P

Palnik

Element kotła, który miesza paliwo z powietrzem i utrzymuje stabilny płomień. W kotłach gazowych to zwykle palnik wstępnego mieszania z wentylatorem, w kotłach na pellet palnik retortowy lub rynnowy zasilany podajnikiem. Stan palnika i jego regulacja przekładają się wprost na sprawność, emisję spalin i trwałość kotła, dlatego wymaga okresowego przeglądu.

Panel fotowoltaiczny

Inne nazwy: moduł fotowoltaiczny, moduł PV, panel słoneczny

Zestaw połączonych ogniw fotowoltaicznych zamkniętych pod szkłem w ramie, wytwarzający prąd stały. Parametry podaje się w warunkach STC: moc w watach (Wp), sprawność, napięcia i współczynniki temperaturowe. Panel i moduł to w praktyce synonimy.

Parownik

Wymiennik ciepła w obiegu chłodniczym, w którym czynnik o niskim ciśnieniu odparowuje, pobierając ciepło z otoczenia. W pompie ciepła powietrznej parownikiem jest wymiennik jednostki zewnętrznej, w gruntowej wymiennik zasilany solanką, a w klimatyzatorze przy chłodzeniu wymiennik jednostki wewnętrznej.

Peak shaving

Inne nazwy: ścinanie szczytów, redukcja szczytów mocy

Ograniczanie szczytowego poboru mocy z sieci przez pokrycie krótkich skoków zapotrzebowania z magazynu energii lub wyłączenie części odbiorników. Dla firm obniża opłaty za moc umowną i ryzyko jej przekroczenia, w domu pozwala uniknąć zwiększania mocy przyłączeniowej.

Pellet

Inne nazwy: pellet drzewny, granulat drzewny

Paliwo w postaci granulek sprasowanych z trocin i wiórów drzewnych, bez dodatku klejów. Ma stałą wilgotność i wartość opałową, dzięki czemu nadaje się do automatycznych kotłów z podajnikiem. Jakość potwierdzają certyfikaty, np. ENplus. Słaby pellet daje dużo popiołu i spieków oraz brudzi palnik, dlatego paliwo warto kupić z pewnego źródła i przechowywać w suchym miejscu.

PERC

Inne nazwy: Passivated Emitter and Rear Cell

Technologia ogniw krzemowych z dodatkową warstwą pasywującą na tylnej stronie, która odbija światło z powrotem do ogniwa i ogranicza straty. Przez lata była standardem monokrystalicznych paneli, obecnie jest wypierana przez ogniwa typu N, czyli TOPCon i HJT.

Pętla grzewcza

Inne nazwy: obwód grzewczy podłogówki

Pojedynczy obwód rury ogrzewania podłogowego, ułożony w pomieszczeniu i podłączony do rozdzielacza. Długość pętli ogranicza się zwykle do ok. 80-100 m, aby opory przepływu i różnica temperatur nie były zbyt duże. Duże pomieszczenia dzieli się na kilka pętli, a każdą równoważy się osobno na rozdzielaczu.

PID (Potential Induced Degradation)

Inne nazwy: Potential Induced Degradation, degradacja napięciowa

Degradacja indukowana napięciem: spadek mocy paneli wywołany różnicą potencjałów między ogniwami a uziemioną ramą, nasilany przez wilgoć i wysoką temperaturę. Może obniżyć wydajność stringu o kilkanaście procent i więcej. Chronią przed nią moduły z certyfikatem odporności na PID i odpowiedni falownik.

PM10

Inne nazwy: pył PM10, pył zawieszony PM10

Pył zawieszony o cząstkach mniejszych niż 10 mikrometrów, obejmujący również frakcję PM2.5. Pochodzi m.in. ze spalania, ruchu drogowego i pylenia. To podstawowy wskaźnik w komunikatach o smogu; przed jego większymi cząstkami dobrze chronią nawet średniej klasy filtry w wentylacji.

PM2.5

Inne nazwy: pył PM2,5, pył zawieszony PM2.5

Pył zawieszony o cząstkach mniejszych niż 2,5 mikrometra, pochodzący głównie ze spalania paliw, transportu i niskiej emisji. Wnika głęboko w płuca, dlatego jest kluczowym wskaźnikiem smogu. W domu ogranicza go filtracja nawiewu w rekuperatorze i oczyszczacze z dobrymi filtrami.

Podajnik ślimakowy

Inne nazwy: podajnik paliwa, ślimak podajnika

Mechanizm ze spiralnym ślimakiem napędzanym silnikiem, który transportuje paliwo z zasobnika do palnika kotła na pellet lub ekogroszek. Sterownik dozuje paliwo, włączając podajnik cyklicznie. Zabezpieczenia przed cofnięciem płomienia do zasobnika są kluczowe dla bezpieczeństwa, a zablokowanie ślimaka bywa skutkiem złej jakości paliwa.

Pompa ciepła

Urządzenie, które przenosi ciepło z otoczenia (powietrza, gruntu lub wody) do budynku, zużywając na to energię elektryczną głównie do napędu sprężarki. Z 1 kWh prądu daje zwykle 3-5 kWh ciepła, dlatego jest jednym z najtańszych w eksploatacji źródeł ogrzewania i CWU. Więcej w dziale Pompy ciepła.

Pompa ciepła powietrze-powietrze

Inne nazwy: pompa ciepła powietrze/powietrze

Pompa ciepła oddająca ciepło bezpośrednio do powietrza w pomieszczeniach przez jednostki wewnętrzne, w praktyce klimatyzator split przystosowany do grzania. Nie podgrzewa wody, więc nie zastąpi instalacji CWU, ale dobrze sprawdza się jako tanie ogrzewanie uzupełniające lub główne w małych, dobrze ocieplonych domach. Więcej: klimatyzacja do domu.

Pompa ciepła powietrze-woda

Najpopularniejszy typ pompy ciepła w domach. Pobiera ciepło z powietrza zewnętrznego i przekazuje je do wody w instalacji grzewczej oraz do ciepłej wody użytkowej. Nie wymaga prac ziemnych, ale przy dużych mrozach jej sprawność spada i rośnie znaczenie dobrego doboru. Zobacz poradnik o pompach ciepła.

Pompa obiegowa

Inne nazwy: pompa cyrkulacyjna c.o., pompa c.o.

Pompa wymuszająca przepływ wody w instalacji grzewczej, od źródła ciepła do grzejników lub pętli podłogówki i z powrotem. Współczesne pompy elektroniczne same dostosowują wydajność do oporów instalacji i zużywają niewiele prądu. Zbyt mocna pompa powoduje szumy w zaworach, zbyt słaba niedogrzanie dalszych pomieszczeń.

Pompka skroplin

Inne nazwy: pompa skroplin

Niewielka pompa przetłaczająca skropliny tam, gdzie nie da się zapewnić grawitacyjnego spadku odpływu, np. przy jednostce w głębi pomieszczenia. Montowana w jednostce lub obok niej, ma czujnik poziomu wody; jej awaria lub zabrudzenie to częsta przyczyna wycieków.

Power-to-heat

Inne nazwy: P2H, zamiana prądu na ciepło

Zamiana energii elektrycznej, zwłaszcza nadwyżek z wiatru i słońca, na ciepło za pomocą pomp ciepła, kotłów elektrodowych lub grzałek, zwykle w połączeniu z magazynem ciepła. Stosowana w ciepłownictwie systemowym i w domach, np. gdy pompa ciepła podgrzewa bufor lub zasobnik wody w godzinach taniej energii.

Power-to-X

Inne nazwy: P2X, PtX

Ogólne określenie technologii zamieniających energię elektryczną z OZE na inne nośniki: ciepło (power-to-heat), wodór (power-to-gas), paliwa syntetyczne czy chemikalia. Pozwalają magazynować i przenosić energię odnawialną do sektorów trudnych do bezpośredniej elektryfikacji, np. przemysłu ciężkiego czy transportu lotniczego.

Powietrzna pompa ciepła

Inne nazwy: pompa ciepła powietrzna

Pompa ciepła, której dolnym źródłem jest powietrze zewnętrzne. Obejmuje odmiany powietrze-woda (grzeje wodę w instalacji CO i CWU) oraz powietrze-powietrze (nagrzewa bezpośrednio powietrze w pomieszczeniach). Jest tania w montażu, ale jej moc i COP spadają wraz z temperaturą na zewnątrz.

Prąd przemienny (AC)

Inne nazwy: AC, napięcie AC, napięcie przemienne

Prąd okresowo zmieniający kierunek, w polskiej sieci o częstotliwości 50 Hz i napięciu 230 V (faza) lub 400 V (między fazami). Takim prądem zasilane są urządzenia domowe, a falownik zamienia na niego prąd stały z paneli, zanim energia trafi do domu lub sieci.

Prąd stały (DC)

Inne nazwy: DC, napięcie DC, napięcie stałe

Prąd płynący zawsze w jednym kierunku, wytwarzany przez panele fotowoltaiczne i magazynowany w akumulatorach. Napięcie DC w stringach domowej instalacji sięga kilkuset woltów i nie da się go łatwo przerwać jak prądu przemiennego, dlatego wymaga osobnych zabezpieczeń i rozłączników.

Prędkość wiatru

Inne nazwy: średnia prędkość wiatru

Podstawowy parametr oceny lokalizacji turbiny, wyrażany w m/s. Moc wiatru rośnie z trzecią potęgą prędkości, więc niewielka różnica średniej prędkości oznacza dużą różnicę produkcji. Turbina startuje od prędkości rozruchowej, a przy bardzo silnym wietrze wyłącza się dla bezpieczeństwa. Przed inwestycją warto prowadzić pomiary na planowanej wysokości.

Projektowa temperatura zewnętrzna

Inne nazwy: temperatura projektowa, strefa klimatyczna

Najniższa temperatura zewnętrzna przyjmowana do obliczeń obciążenia cieplnego budynku. W Polsce zależy od strefy klimatycznej i wynosi od -16 st. C w strefie I do -24 st. C w strefie V. Pompę ciepła dobiera się tak, by w tej temperaturze wraz ze wsparciem drugiego źródła pokryła pełne zapotrzebowanie.

Projektowe obciążenie cieplne

Inne nazwy: obciążenie cieplne

Moc grzewcza potrzebna do utrzymania zadanej temperatury w budynku w warunkach projektowych, czyli w najzimniejsze dni, obliczana według normy PN-EN 12831. Obejmuje straty przez przegrody i na wentylację. To podstawa doboru mocy pompy ciepła, kotła i grzejników.

Prosument

Inne nazwy: prosument energii odnawialnej

Odbiorca energii, który wytwarza ją w mikroinstalacji OZE na własne potrzeby, a nadwyżki oddaje do sieci. Dla osoby fizycznej wytwarzanie nie może być działalnością gospodarczą. Prosument rozlicza się z fotowoltaiki w net-billingu albo, jeśli zdążył przed kwietniem 2022 r., w systemie opustów.

Prosument wirtualny

Inne nazwy: prosument wirtualny energii odnawialnej, wirtualny prosument

Odbiorca, który korzysta z energii z instalacji OZE przyłączonej w innym miejscu niż jego punkt poboru, np. ze wspólnej farmy PV, i rozlicza się z nią przez sieć. Model wprowadziła ustawa o OZE, ale jego pełne uruchomienie zależy od centralnego systemu informacji rynku energii (CSIRE) i było przesuwane.

Prosument zbiorowy

Inne nazwy: prosument zbiorowy energii odnawialnej

Prosument wytwarzający energię w instalacji OZE przyłączonej do budynku wielolokalowego, np. bloku wspólnoty lub spółdzielni mieszkaniowej. Energia z instalacji na dachu jest rozliczana w net-billingu i dzielona między mieszkańców według zawartej umowy. Pozwala korzystać z fotowoltaiki bez własnego dachu.

Przepływ

Inne nazwy: natężenie przepływu, przepływ wody grzewczej

Ilość wody przepływającej przez instalację lub urządzenie w jednostce czasu, wyrażana w l/min, l/h lub m³/h. Od przepływu i różnicy temperatur zasilania i powrotu zależy, ile ciepła trafi do pomieszczeń. Pompy ciepła wymagają zapewnienia minimalnego przepływu, a w podłogówce przepływ każdej pętli ustawia się na rozdzielaczu.

Przepustnica

Inne nazwy: przepustnica regulacyjna

Element w kanale z ruchomą klapą lub żaluzją, którym ogranicza się lub całkowicie zamyka przepływ powietrza. Ręczne przepustnice służą do równoważenia instalacji, a z siłownikiem do automatycznej regulacji stref, np. przy klimatyzacji kanałowej.

Przewód spalinowy

Inne nazwy: system powietrzno-spalinowy, przewód koncentryczny

Kanał odprowadzający spaliny z kotła na zewnątrz budynku, a w kotłach z zamkniętą komorą także doprowadzający powietrze (system powietrzno-spalinowy). Musi być dopasowany do rodzaju kotła: kotły kondensacyjne wymagają materiałów odpornych na kwaśny kondensat. Drożność i szczelność przewodów sprawdza się podczas obowiązkowych przeglądów kominiarskich.

Przewymiarowanie pompy ciepła

Inne nazwy: przewymiarowana pompa ciepła

Dobór pompy ciepła o mocy wyraźnie większej niż obciążenie cieplne budynku. Skutkiem jest częste taktowanie, czyli krótkie cykle włączeń i wyłączeń sprężarki w okresach przejściowych, niższy SCOP, szybsze zużycie urządzenia i wyższy koszt zakupu. Najczęstszy powód to dobór na oko zamiast obliczeń.

Przyłączenie do sieci

Inne nazwy: zgłoszenie mikroinstalacji, przyłączenie mikroinstalacji

Formalne połączenie instalacji z siecią operatora. Mikroinstalację o mocy nie większej niż moc przyłączeniowa obiektu zgłasza instalator lub właściciel do OSD, który montuje licznik dwukierunkowy. Większe źródła wymagają wniosku o warunki przyłączenia i umowy przyłączeniowej.

Punkt biwalentny

Inne nazwy: temperatura biwalentna

Temperatura zewnętrzna, poniżej której pompa ciepła sama nie pokrywa zapotrzebowania budynku na ciepło i potrzebuje wsparcia drugiego źródła, np. grzałki elektrycznej lub kotła. Ustala się go przy doborze urządzenia: im niższy, tym rzadziej pracuje drogie ogrzewanie wspomagające.

Punkt rosy

Inne nazwy: temperatura punktu rosy

Temperatura, do której trzeba schłodzić powietrze, by zawarta w nim para wodna zaczęła się skraplać. Ma znaczenie przy izolacji kanałów i rur z czynnikiem, chłodzeniu podłogowym i mostkach termicznych: powierzchnia zimniejsza od punktu rosy pokrywa się wodą, co grozi zawilgoceniem i pleśnią.

↑ Wróć do alfabetu

R

RCEm (rynkowa miesięczna cena energii)

Inne nazwy: rynkowa miesięczna cena energii elektrycznej

Rynkowa miesięczna cena energii elektrycznej publikowana przez PSE, obliczana jako średnia ważona cen z rynku dnia następnego. Według niej wyceniana jest energia oddana przez prosumentów net-billingu, którzy przystąpili przed lipcem 2024 r. i nie przeszli na rozliczenie według RCE.

RCE (rynkowa cena energii)

Inne nazwy: rynkowa cena energii elektrycznej

Rynkowa cena energii elektrycznej wyznaczana przez PSE dla krótkich okresów, od października 2025 r. kwadransowych. Od lipca 2024 r. jest podstawą wyceny energii oddanej przez nowych prosumentów net-billingu. Bywa niska w słoneczne południe i wysoka wieczorem, co premiuje autokonsumpcję i magazyn energii.

Recyrkulacja

Inne nazwy: obieg wewnętrzny

Ponowne wykorzystanie części powietrza z pomieszczenia zamiast zastępowania go w całości świeżym. Klimatyzator split działa wyłącznie w recyrkulacji, więc nie dostarcza świeżego powietrza; w centralach wentylacyjnych recyrkulacja obniża koszty, ale nie może zastąpić wymaganej wymiany powietrza.

Regulacja instalacji wentylacyjnej

Inne nazwy: równoważenie instalacji, równoważenie wentylacji

Ustawienie przepływów na anemostatach, przepustnicach i centrali tak, by każde pomieszczenie dostawało projektowaną ilość powietrza. Wykonuje się ją anemometrem po montażu i kończy protokołem pomiarów. Bez niej nawet dobry rekuperator działa głośno i nierówno.

Rekuperacja

Inne nazwy: wentylacja z odzyskiem ciepła, odzysk ciepła

Wentylacja mechaniczna nawiewno-wywiewna z odzyskiem ciepła. Świeże powietrze nawiewane do budynku jest ogrzewane w wymienniku ciepłem powietrza usuwanego, co ogranicza straty energii w porównaniu z wietrzeniem przez okna i zapewnia stałą wymianę powietrza. Więcej o rekuperacji.

Rekuperator

Inne nazwy: centrala z odzyskiem ciepła

Centrala wentylacyjna z wymiennikiem ciepła, filtrami, dwoma wentylatorami i automatyką. Jest sercem systemu rekuperacji. Przy wyborze liczą się wydajność przy wymaganym sprężu, sprawność odzysku ciepła podawana w procentach, pobór mocy wentylatorów i poziom hałasu.

Rozdzielacz

Inne nazwy: rozdzielacz podłogówki, rozdzielacz ogrzewania podłogowego, rozdzielacz c.o.

Element instalacji, z którego woda grzewcza rozpływa się do wielu obiegów, np. pętli ogrzewania podłogowego lub grzejników w systemie promienistym. Rozdzielacz podłogówki ma zwykle przepływomierze do równoważenia pętli, odpowietrzniki i miejsca na siłowniki termoelektryczne sterujące strefami. Montuje się go centralnie, by pętle miały podobną długość.

Rozdzielnica elektryczna

Inne nazwy: rozdzielnia, skrzynka bezpiecznikowa

Obudowa, w której zebrane są zabezpieczenia i rozdział zasilania na obwody budynku. Przy fotowoltaice i magazynie energii zwykle trzeba ją rozbudować o zabezpieczenia AC, a przy zasilaniu awaryjnym wydzielić obwody rezerwowane. Jej stan warto sprawdzić przed montażem instalacji.

Rozstaw rur

Inne nazwy: podziałka rur podłogówki

Odległość między sąsiednimi rurami ogrzewania podłogowego, zwykle 10-20 cm. Mniejszy rozstaw daje więcej ciepła z metra kwadratowego przy tej samej temperaturze wody, co jest ważne przy pompie ciepła i w łazienkach. Przy ścianach zewnętrznych i dużych przeszkleniach stosuje się często strefy brzegowe z gęstszym ułożeniem.

Równoważenie hydrauliczne

Inne nazwy: regulacja hydrauliczna, hydrauliczne zrównoważenie instalacji

Ustawienie przepływów w poszczególnych grzejnikach lub pętlach tak, aby każde pomieszczenie dostało tyle ciepła, ile potrzebuje. Wykonuje się je nastawami wstępnymi zaworów, przepływomierzami na rozdzielaczu lub zaworami równoważącymi, na podstawie obliczeń. Zrównoważona instalacja grzeje równomiernie, ciszej i pozwala obniżyć temperaturę zasilania.

Rura PEX

Inne nazwy: rura z polietylenu sieciowanego, PE-X

Rura z polietylenu sieciowanego, odporna na wysoką temperaturę i ciśnienie, stosowana w ogrzewaniu podłogowym i instalacjach wodnych. W ogrzewaniu powinna mieć barierę antydyfuzyjną (EVOH), ograniczającą przenikanie tlenu do wody grzewczej i korozję elementów stalowych. Ma tzw. pamięć kształtu, co ułatwia naprawę zagięć.

Rura PE-RT

Inne nazwy: rura PERT, rura z polietylenu o podwyższonej odporności termicznej

Rura z polietylenu o podwyższonej odporności na temperaturę, niesieciowanego, popularna w ogrzewaniu podłogowym. Jest elastyczna, łatwa w układaniu i zwykle tańsza od PEX, a w wersji z barierą antydyfuzyjną dobrze sprawdza się w niskotemperaturowych instalacjach z pompą ciepła. Można ją zgrzewać, co ułatwia naprawy.

Rura wielowarstwowa

Inne nazwy: rura PEX-AL-PEX, rura PE-RT/AL/PE-RT, rura alu-pex

Rura złożona z warstw tworzywa i wkładki aluminiowej, np. PEX-AL-PEX lub PE-RT/AL/PE-RT. Aluminium zapewnia pełną szczelność na tlen, mniejszą rozszerzalność cieplną i stabilny kształt po wygięciu. Stosowana w instalacjach grzejnikowych, wodnych i podłogowych. Łączy się ją złączkami zaprasowywanymi lub skręcanymi.

R290 (propan)

Inne nazwy: czynnik R290, propan

Naturalny czynnik chłodniczy o GWP bliskim zeru, niebędący F-gazem, więc nie podlega unijnym ograniczeniom dla fluorowanych gazów. Coraz częściej stosowany w pompach ciepła i klimatyzatorach monoblokowych. Jest wysoce palny (klasa A3), dlatego wymaga przestrzegania zasad bezpieczeństwa przy montażu, serwisie i lokalizacji urządzenia.

R32

Inne nazwy: czynnik R32, difluorometan

Jednoskładnikowy czynnik chłodniczy z grupy HFC, obecnie standard w klimatyzatorach split. Ma około trzykrotnie niższe GWP niż R410A i lepsze właściwości termodynamiczne, więc instalacja potrzebuje go mniej. Jest łagodnie palny (klasa A2L), co uwzględnia się przy montażu i serwisie.

R410A

Inne nazwy: czynnik R410A

Mieszanina czynników HFC przez lata stosowana w klimatyzatorach i pompach ciepła. Ma wysokie GWP (około 2000), dlatego jest wycofywany z nowych urządzeń na rzecz R32, R454B i czynników naturalnych. Istniejące instalacje można serwisować, ale dostępność i cena czynnika zależą od limitów F-gazów.

R454B

Inne nazwy: czynnik R454B

Mieszanina R32 z hydrofluoroolefiną (HFO), zaprojektowana jako zamiennik R410A o kilkukrotnie niższym GWP. Pracuje przy zbliżonych ciśnieniach, ale wymaga urządzeń przystosowanych fabrycznie. Podobnie jak R32 należy do łagodnie palnych czynników klasy A2L.

↑ Wróć do alfabetu

S

Samowystarczalność energetyczna

Inne nazwy: niezależność energetyczna, autarkia energetyczna

Stopień, w jakim budynek pokrywa swoje potrzeby energią z własnych źródeł, np. fotowoltaiki z magazynem i pompy ciepła. Pełna niezależność od sieci w polskim klimacie jest kosztowna, bo zimą produkcja PV jest niska, dlatego zwykle dąży się do wysokiego udziału energii własnej przy zachowaniu przyłącza.

SCOP

Inne nazwy: COP sezonowy, sezonowy współczynnik efektywności

Sezonowy współczynnik efektywności grzania wyznaczany według normy PN-EN 14825 dla całego sezonu grzewczego, określonej strefy klimatycznej i temperatury zasilania. Lepiej niż chwilowy COP oddaje rzeczywiste zużycie energii, dlatego jest podstawą klasy energetycznej urządzenia. Więcej w dziale Pompy ciepła.

Sector coupling

Inne nazwy: integracja sektorów, sprzężenie sektorów

Łączenie sektorów elektroenergetyki, ciepłownictwa, transportu i przemysłu tak, aby energia z OZE mogła być wykorzystana tam, gdzie jest potrzebna. Przykładami są pompy ciepła i magazyny ciepła w sieciach ciepłowniczych, ładowanie samochodów elektrycznych nadwyżkami z fotowoltaiki czy produkcja wodoru z energii wiatrowej.

SEER

Inne nazwy: sezonowy współczynnik efektywności energetycznej

Sezonowy współczynnik efektywności energetycznej chłodzenia. Określa, ile chłodu urządzenie wytwarza z jednostki energii elektrycznej w całym sezonie, z uwzględnieniem różnych temperatur i pracy przy częściowym obciążeniu. Im wyższy SEER, tym niższe rachunki za chłodzenie; od niego zależy klasa energetyczna.

Separator powietrza

Inne nazwy: odgazowywacz

Urządzenie usuwające z wody grzewczej mikropęcherzyki powietrza i rozpuszczone gazy, których zwykłe odpowietrzniki nie wyłapują. Powietrze w instalacji powoduje szumy, niedogrzane grzejniki i korozję. Separator montuje się zwykle na zasilaniu, w najcieplejszym miejscu instalacji, za źródłem ciepła.

Separator zanieczyszczeń

Inne nazwy: filtr magnetyczny, separator magnetyczny, odmulacz

Urządzenie wychwytujące z wody grzewczej szlam, osad i cząstki rdzy, w wersji magnetycznej także drobiny magnetytu. Montowany na powrocie przed kotłem lub pompą ciepła chroni wymiennik i pompę przed zamuleniem. Szczególnie zalecany przy podłączaniu nowego źródła ciepła do starej instalacji. Wymaga okresowego czyszczenia.

Serwis klimatyzacji

Inne nazwy: przegląd klimatyzacji, czyszczenie klimatyzacji

Okresowy przegląd obejmujący czyszczenie filtrów, wymiennika i tacy skroplin, drożność odpływu, kontrolę parametrów pracy i szczelności. Zwykle wykonuje się go raz lub dwa razy w roku; regularny serwis bywa warunkiem gwarancji i ogranicza zużycie energii. Więcej o klimatyzacji do domu.

Siłownik termoelektryczny

Inne nazwy: siłownik termiczny, głowica termoelektryczna

Mały napęd montowany na zaworze rozdzielacza lub grzejnika, który pod wpływem napięcia z termostatu albo sterownika otwiera lub zamyka przepływ w danej pętli. Umożliwia sterowanie temperaturą osobno w każdym pomieszczeniu ogrzewania podłogowego. Występuje w wersjach normalnie zamkniętych i normalnie otwartych, co trzeba uwzględnić przy konfiguracji.

Skraplacz

Inne nazwy: kondensator

Wymiennik ciepła w obiegu chłodniczym, w którym sprężony, gorący czynnik skrapla się i oddaje ciepło. W pompie ciepła ogrzewa wodę instalacji grzewczej lub CWU, a w klimatyzatorze przy chłodzeniu znajduje się w jednostce zewnętrznej i oddaje ciepło z pomieszczeń do otoczenia.

Skropliny

Inne nazwy: odpływ skroplin, kondensat

Woda wykraplająca się z powietrza na zimnym wymienniku jednostki wewnętrznej podczas chłodzenia, a zimą na jednostce zewnętrznej przy grzaniu. Odprowadza się je wężem ze spadkiem do kanalizacji, rynny lub na zewnątrz; niedrożny odpływ kończy się kapaniem wody z klimatyzatora.

Smart home

Inne nazwy: inteligentny dom, automatyka domowa

System łączący urządzenia w domu, takie jak ogrzewanie, klimatyzację, oświetlenie, rolety i liczniki energii, we wspólne sterowanie z harmonogramami, scenariuszami i dostępem zdalnym. W energetyce domowej pozwala np. włączać pompę ciepła lub bojler, gdy fotowoltaika ma nadwyżkę, i obniżać temperaturę pod nieobecność domowników.

Smart meter

Inne nazwy: licznik zdalnego odczytu, LZO, inteligentny licznik

Licznik zdalnego odczytu (LZO) przekazujący dane o zużyciu i produkcji energii automatycznie do operatora, zwykle w krótkich interwałach. Jest warunkiem korzystania z taryf dynamicznych i dokładnego rozliczenia prosumentów. Operatorzy instalują je stopniowo, z obowiązkiem pokrycia większości odbiorców do końca 2028 r.

Solanka

Płyn niezamarzający krążący w kolektorze lub sondach gruntowej pompy ciepła, najczęściej wodny roztwór glikolu propylenowego lub etylenowego. Przenosi ciepło z gruntu do parownika. Jego stężenie dobiera się tak, by nie zamarzł przy najniższych temperaturach pracy, a przy serwisie warto kontrolować jego parametry.

Sonda pionowa

Inne nazwy: odwiert geotermalny, sonda gruntowa, odwiert pod pompę ciepła

Dolne źródło gruntowej pompy ciepła wykonane jako odwiert, zwykle o głębokości od kilkudziesięciu do ponad 100 m, z pętlą rur z solanką. Zajmuje mało miejsca na działce i daje stabilną temperaturę przez cały rok. Liczbę i głębokość odwiertów dobiera się do mocy pompy i warunków gruntowych, a wiercenie podlega prawu geologicznemu.

Spaliny

Inne nazwy: gazy spalinowe

Gazy powstające przy spalaniu paliwa: głównie dwutlenek węgla, para wodna i azot, a przy niepełnym spalaniu także tlenek węgla, sadza i pyły. Skład spalin mierzy się analizatorem przy przeglądzie kotła, bo pokazuje jakość spalania. Spaliny muszą być bezpiecznie odprowadzone przewodem spalinowym poza budynek.

SPF

Inne nazwy: Seasonal Performance Factor, współczynnik SPF

Sezonowy współczynnik wydajności mierzony w rzeczywistej instalacji: ilość ciepła oddanego przez pompę ciepła w ciągu roku podzielona przez zużytą energię elektryczną, zależnie od przyjętych granic bilansu także z grzałką i pompami obiegowymi. W odróżnieniu od katalogowego SCOP pokazuje, jak dobrze dobrano i ustawiono instalację.

Split i multisplit

Inne nazwy: klimatyzator split, klimatyzator multisplit, system multisplit

Split to klimatyzator z jedną jednostką zewnętrzną i jedną wewnętrzną połączonymi rurkami z czynnikiem. W systemie multisplit do jednej jednostki zewnętrznej podłącza się kilka jednostek wewnętrznych w różnych pomieszczeniach, co oszczędza miejsce na elewacji, ale awaria agregatu wyłącza chłodzenie w całym domu.

Społeczność energetyczna

Inne nazwy: wspólnota energetyczna, obywatelska społeczność energetyczna, społeczność energetyczna energii odnawialnej

Zrzeszenie mieszkańców, samorządów i małych firm, które wspólnie wytwarzają, magazynują i dzielą się energią, kierując się korzyściami dla członków, a nie zyskiem. Potocznie nazywane wspólnotą energetyczną. Polskie prawo przewiduje m.in. obywatelską społeczność energetyczną, spółdzielnię energetyczną i klaster energii.

Spółdzielnia energetyczna

Spółdzielnia działająca na podstawie ustawy o OZE, której członkowie wspólnie wytwarzają energię z OZE i rozliczają ją podobnie do prosumentów. Działa lokalnie, głównie na terenach gmin wiejskich i miejsko-wiejskich. Pozwala mieszkańcom i lokalnym firmom korzystać z tańszej energii z własnych źródeł.

Sprawność falownika

Inne nazwy: sprawność europejska, sprawność inwertera

Procent energii prądu stałego, który falownik zamienia na prąd przemienny bez strat. Dobre urządzenia mają sprawność maksymalną około 97-98%, ale bardziej miarodajna jest sprawność europejska, ważona dla różnych poziomów obciążenia typowych w ciągu roku.

Sprawność kotła

Inne nazwy: sprawność sezonowa

Stosunek ciepła przekazanego do instalacji do energii zawartej w paliwie. Dla porównań bardziej miarodajna jest sprawność sezonowa, liczona w całym sezonie grzewczym przy zmiennym obciążeniu. Na rzeczywistą sprawność wpływają temperatura powrotu, taktowanie, czystość wymiennika i regulacja palnika, a nie tylko dane z karty katalogowej.

Sprawność odzysku ciepła

Inne nazwy: sprawność temperaturowa rekuperatora

Procent ciepła z powietrza wywiewanego, który wymiennik przekazuje do nawiewu. Deklarowane wartości zależą od metody badania, wydatku i warunków, dlatego urządzenia porównuje się przy tym samym przepływie i według tej samej normy, a nie tylko według największej liczby z katalogu.

Sprawność paneli

Inne nazwy: sprawność modułu, sprawność ogniw

Stosunek mocy elektrycznej panelu do mocy padającego na niego promieniowania w warunkach STC, wyrażony w procentach. Współczesne moduły krzemowe osiągają zwykle około 20-23%. Wyższa sprawność oznacza więcej mocy z tej samej powierzchni, co ma znaczenie przy małym dachu i planowaniu fotowoltaiki.

Sprężarka

Inne nazwy: kompresor

Serce obiegu chłodniczego klimatyzatora i pompy ciepła. Spręża gazowy czynnik chłodniczy, podnosząc jego ciśnienie i temperaturę, dzięki czemu ciepło można oddać w skraplaczu na wyższym poziomie temperatur. Zużywa większość energii elektrycznej urządzenia, więc jej typ i sterowanie decydują o sprawności.

Sprężarka rotacyjna

Inne nazwy: sprężarka twin rotary, sprężarka dwurotorowa

Sprężarka z rotorem obracającym się mimośrodowo w cylindrze, zwarta i tania, stosowana głównie w klimatyzatorach i mniejszych pompach ciepła. Odmiana twin rotary ma dwa rotory przesunięte w fazie, co zmniejsza drgania i hałas oraz poprawia pracę przy niskich obrotach w układach inwerterowych.

Sprężarka scroll

Inne nazwy: sprężarka spiralna

Sprężarka, w której czynnik jest sprężany między dwiema spiralami, jedną nieruchomą i drugą wykonującą ruch orbitalny. Pracuje cicho, z niewielkimi drganiami i wysoką sprawnością, dlatego jest typowa dla pomp ciepła i klimatyzatorów o większej mocy.

Spręż dyspozycyjny

Inne nazwy: spręż zewnętrzny

Ciśnienie, jakie centrala lub jednostka kanałowa może wytworzyć na pokonanie oporów podłączonej instalacji, czyli kanałów, filtrów zewnętrznych, czerpni i anemostatów, podawane w Pa. Urządzenie z za niskim sprężem nie osiągnie projektowego wydatku powietrza.

Sprzęgło hydrauliczne

Inne nazwy: separator hydrauliczny, zwrotnica hydrauliczna

Pionowy zbiornik rozdzielający hydraulicznie obieg źródła ciepła od obiegów odbiorników, tak by pompy nie wpływały na siebie nawzajem. Stosowany przy kilku obiegach grzewczych lub kilku źródłach ciepła. Często łączy funkcję odpowietrzania i odmulania. W małych instalacjach z jednym obiegiem zwykle nie jest potrzebny.

STC (Standard Test Conditions)

Inne nazwy: Standard Test Conditions, standardowe warunki testowe

Standardowe warunki testowe, w których mierzy się moc paneli: nasłonecznienie 1000 W/m2, temperatura ogniwa 25 stopni i widmo AM 1,5. Pozwalają porównywać moduły między sobą, ale w praktyce panel rzadko pracuje w takich warunkach, więc jego chwilowa moc jest zwykle niższa.

Sterownik PLC

Inne nazwy: PLC, programowalny sterownik logiczny

Programowalny sterownik logiczny: przemysłowy komputer, który odczytuje sygnały z czujników i steruje urządzeniami według zapisanego programu. W HVAC obsługuje m.in. centrale wentylacyjne, węzły cieplne, kotłownie i instalacje chłodnicze. Cechuje się niezawodnością i może komunikować się z systemem BMS przez Modbus lub BACnet.

Sterownik solarny

Inne nazwy: regulator solarny

Elektroniczny regulator instalacji solarnej, który porównuje temperaturę w kolektorach i w zasobniku i włącza pompę, gdy kolektory są cieplejsze. Często steruje też dogrzewaniem z kotła lub grzałki, chroni przed przegrzaniem i zamarzaniem oraz liczy uzysk. Prawidłowe umieszczenie czujników decyduje o sprawności całej instalacji.

Straty ciepła

Inne nazwy: straty ciepła budynku

Ciepło uciekające z budynku przez przegrody (ściany, dach, podłogę, okna), mostki termiczne oraz z powietrzem wentylacyjnym i infiltrującym przez nieszczelności. Ich suma w warunkach projektowych wyznacza obciążenie cieplne. Największe oszczędności daje zwykle ograniczenie strat przez dach, ściany i wentylację.

Strefa grzewcza

Inne nazwy: sterowanie strefowe, strefowanie ogrzewania

Część budynku, w której temperatura jest regulowana niezależnie, np. pojedyncze pomieszczenie, piętro albo obieg łazienek. Sterowanie strefowe łączy termostaty pokojowe z siłownikami na rozdzielaczu lub głowicami grzejników i pozwala grzać tylko tam, gdzie to potrzebne. Przy pompie ciepła trzeba uważać, by zamknięcie stref nie ograniczyło przepływu poniżej minimum.

String fotowoltaiczny

Inne nazwy: łańcuch modułów, string PV, string

Grupa paneli połączonych szeregowo i podłączonych do jednego wejścia falownika. Napięcia modułów się sumują, a prąd ogranicza najsłabszy panel, dlatego w jednym stringu powinny być panele o tej samej orientacji i podobnym zacienieniu. Liczbę modułów dobiera się do zakresu napięć falownika.

Szczelność powietrzna budynku

Inne nazwy: szczelność budynku, n50, wskaźnik n50

Odporność obudowy budynku na niekontrolowany przepływ powietrza przez nieszczelności. Mierzy się ją wskaźnikiem n50, czyli liczbą wymian powietrza na godzinę przy różnicy ciśnień 50 Pa. Dobra szczelność ogranicza straty ciepła i jest warunkiem skutecznej rekuperacji, a w domach pasywnych wymagane jest n50 najwyżej 0,6 1/h.

↑ Wróć do alfabetu

Ś

Ślad węglowy

Inne nazwy: carbon footprint

Łączna ilość gazów cieplarnianych, przeliczona na ekwiwalent CO2, emitowana w związku z produktem, usługą, budynkiem lub działalnością w całym cyklu życia albo w danym okresie. W budynkach obejmuje emisje z eksploatacji, głównie ogrzewania i prądu, oraz emisje wbudowane w materiały. Coraz częściej jest raportowany przez firmy i uwzględniany w przetargach.

Świadectwo charakterystyki energetycznej

Inne nazwy: świadectwo energetyczne, charakterystyka energetyczna budynku, ŚCHE

Dokument określający zapotrzebowanie budynku lub lokalu na energię, m.in. wskaźniki EP, EK i EU, sporządzany przez osobę wpisaną do centralnego rejestru i przekazywany do niego elektronicznie. Od 2023 r. jest wymagany przy sprzedaży oraz najmie budynku lub lokalu i ważny 10 lat, o ile nie zmieni się charakterystyka energetyczna.

↑ Wróć do alfabetu

T

Taca skroplin

Inne nazwy: wanna skroplin

Zbiornik pod wymiennikiem jednostki wewnętrznej, do którego spływa woda z kondensacji, zanim trafi do odpływu. Ciepło i wilgoć sprzyjają tam rozwojowi biofilmu i pleśni, dlatego tacę czyści się i dezynfekuje przy każdym serwisie.

Taryfa energetyczna

Inne nazwy: grupa taryfowa, taryfa G11, taryfa G12

Zestaw cen i opłat za energię i jej dystrybucję, przypisany do grupy taryfowej odbiorcy. Gospodarstwa domowe są zwykle w grupie G (np. jednostrefowa G11, dwustrefowe G12 i G12w z tańszymi godzinami). Dobór taryfy do profilu zużycia, np. pompy ciepła czy ładowania auta, wpływa na rachunki.

Technologia half-cut

Inne nazwy: half-cut, ogniwa połówkowe, panel half-cut

Konstrukcja panelu, w której ogniwa są przecięte na pół, a moduł podzielony na dwie niezależne połowy. Mniejszy prąd w każdej ścieżce zmniejsza straty i nagrzewanie, a zacienienie jednej połowy nie wyłącza całego panelu. Obecnie standard w większości nowych modułów.

Temperatura podłogi

Inne nazwy: temperatura powierzchni podłogi

Temperatura powierzchni podłogi ogrzewanej, ograniczana ze względu na komfort i zdrowie: w pomieszczeniach stałego pobytu zwykle do ok. 29°C, w strefach brzegowych i łazienkach nieco więcej. Przy dobrze ocieplonym domu podłoga jest tylko lekko ciepła w dotyku. Ma też znaczenie dla okładzin, np. drewna, które źle znosi przegrzewanie.

Temperatura powrotu

Inne nazwy: temperatura wody powrotnej

Temperatura wody wracającej z grzejników lub pętli podłogówki do źródła ciepła. Różnica między zasilaniem a powrotem pokazuje, ile ciepła oddała instalacja, i pomaga ustawić przepływ. Dla pomp ciepła typowa różnica wynosi około 5 K, a niska temperatura powrotu sprzyja też pracy kotłów kondensacyjnych.

Temperatura spalin

Temperatura gazów opuszczających kocioł, jeden z podstawowych wskaźników strat ciepła. Im jest niższa, tym więcej energii zostało w budynku. W kotle kondensacyjnym spaliny mają zwykle 40-60°C, w kotle tradycyjnym znacznie więcej. Wysoka temperatura spalin w kotle stałopalnym sugeruje zabrudzony wymiennik albo zbyt intensywne spalanie.

Temperatura zasilania

Temperatura wody płynącej ze źródła ciepła do grzejników lub ogrzewania podłogowego. Im niższa, tym wyższa efektywność pompy ciepła: obniżenie jej o kilka stopni zauważalnie zmniejsza zużycie prądu, dlatego pompy najlepiej współpracują z instalacjami niskotemperaturowymi.

Termomodernizacja

Inne nazwy: docieplenie domu

Zespół prac zmniejszających zapotrzebowanie budynku na energię: docieplenie ścian, dachu i podłóg, wymiana okien i drzwi, likwidacja mostków termicznych, modernizacja źródła ciepła i wentylacji. Najlepiej zaczynać od ocieplenia, a dopiero potem dobierać mniejsze źródło ciepła. Zobacz dotacje na termomodernizację.

Termostat inteligentny

Inne nazwy: termostat Wi-Fi, smart termostat

Termostat z łącznością internetową, sterowany aplikacją, który uczy się harmonogramu domowników, uwzględnia prognozę pogody i obecność osób oraz raportuje zużycie. Najlepsze efekty daje, gdy komunikuje się z kotłem lub pompą ciepła w sposób modulujący, a nie tylko włącz/wyłącz. Trzeba sprawdzić zgodność z protokołem sterowania danego źródła ciepła.

Termostat pokojowy

Inne nazwy: termostat, regulator pokojowy

Urządzenie mierzące temperaturę w pomieszczeniu i włączające lub ograniczające pracę źródła ciepła po osiągnięciu wartości zadanej. Wersje programowalne pozwalają ustawić harmonogram, a modulujące przekazują kotłowi informację o tym, jak bardzo zmniejszyć moc. Termostat montuje się w reprezentatywnym pomieszczeniu, z dala od grzejników i słońca.

Termowizja

Inne nazwy: kamera termowizyjna, audyt termowizyjny, badanie termowizyjne

Badanie budynku lub instalacji kamerą termowizyjną, która rejestruje promieniowanie podczerwone i pokazuje rozkład temperatur na powierzchni. Pozwala znaleźć mostki termiczne, ubytki izolacji, nieszczelności okien i przebieg rur ogrzewania podłogowego. Wiarygodne wyniki wymagają dużej różnicy temperatur między wnętrzem a otoczeniem.

Test szczelności (blower door test)

Inne nazwy: blower door test, blower door, próba szczelności budynku

Pomiar szczelności powietrznej budynku z użyciem wentylatora montowanego w drzwiach lub oknie, który wytwarza podciśnienie lub nadciśnienie 50 Pa. Wynik to wskaźnik n50, a w czasie testu można zlokalizować nieszczelności, np. dymem lub kamerą termowizyjną. Najlepiej wykonać go przed wykończeniem wnętrz.

Tłumik akustyczny

Inne nazwy: tłumik wentylacyjny

Odcinek kanału wyłożony materiałem dźwiękochłonnym, montowany zwykle tuż za centralą lub wentylatorem. Ogranicza przenoszenie hałasu urządzenia kanałami do pomieszczeń, szczególnie sypialni. Jego brak to częsta przyczyna szumu z anemostatów.

TOPCon

Inne nazwy: Tunnel Oxide Passivated Contact

Technologia ogniw krzemowych typu N z cienką warstwą tlenku tunelowego i pasywowanym kontaktem z tyłu. Daje wyższą sprawność, lepszy współczynnik temperaturowy i wolniejszą degradację niż PERC, przy zbliżonym koszcie produkcji, dlatego stała się głównym standardem nowych paneli.

Tracker fotowoltaiczny

Inne nazwy: tracker solarny, nadążny system montażu, solar tracker

Konstrukcja z napędem, która obraca panele za słońcem w jednej lub dwóch osiach. Zwiększa roczny uzysk względem montażu stałego, ale jest droższa, wymaga serwisu i miejsca na gruncie. Stosowana głównie na farmach i w większych instalacjach gruntowych.

Transformacja energetyczna

Inne nazwy: transformacja energii, energetyczna transformacja

Długofalowa przebudowa systemu energetycznego od paliw kopalnych w stronę źródeł odnawialnych, efektywności energetycznej i elektryfikacji. W Polsce oznacza m.in. odchodzenie od węgla, rozwój wiatru, fotowoltaiki, magazynów energii i sieci, a w budynkach zastępowanie kotłów na paliwa kopalne pompami ciepła i ciepłem systemowym. Dla właściciela domu przekłada się na zmiany przepisów, taryf i dotacji.

Trigeneracja

Inne nazwy: CCHP, skojarzone wytwarzanie prądu, ciepła i chłodu

Rozwinięcie kogeneracji, w którym oprócz prądu i ciepła wytwarza się także chłód, zwykle w ziębiarce absorpcyjnej napędzanej ciepłem z agregatu. Pozwala wykorzystać ciepło również latem, gdy nie jest potrzebne do ogrzewania. Stosowana w centrach handlowych, szpitalach, serwerowniach i biurowcach z dużym zapotrzebowaniem na klimatyzację.

Turbina wiatrowa

Inne nazwy: generator wiatrowy, elektrownia wiatrowa, wiatrak

Urządzenie zamieniające energię wiatru na prąd: wiatr obraca wirnik z łopatami, a połączony z nim generator wytwarza energię elektryczną. Turbiny dzielą się na poziomoosiowe (klasyczne, z trzema łopatami) i pionowoosiowe. O produkcji decydują głównie wysokość masztu, średnica wirnika i średnia prędkość wiatru w danej lokalizacji.

↑ Wróć do alfabetu

U

Ulga termomodernizacyjna

Inne nazwy: odliczenie termomodernizacyjne

Odliczenie od dochodu w PIT wydatków na termomodernizację budynku mieszkalnego jednorodzinnego przez jego właściciela lub współwłaściciela, np. na pompę ciepła, fotowoltaikę, magazyn energii czy docieplenie. Od 2025 r. katalog wydatków nie obejmuje kotłów gazowych i olejowych. Przedsięwzięcie trzeba zakończyć w ciągu 3 lat, a odliczyć można tylko część niepokrytą dotacją. Limit odliczenia wynosi 53 000 zł na podatnika.

Ustawa F-gazowa

Inne nazwy: ustawa o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych

Potoczna nazwa polskiej ustawy o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych. Uzupełnia przepisy UE: wprowadza certyfikację UDT, Centralny Rejestr Operatorów (CRO) z kartami urządzeń, obowiązki operatorów i kary za ich niedopełnienie.

Uziemienie

Inne nazwy: uziom, połączenia wyrównawcze

Połączenie elementów instalacji z ziemią przez uziom, które pozwala bezpiecznie odprowadzić prąd zakłóceniowy lub przepięcie. W fotowoltaice uziemia się lub łączy wyrównawczo konstrukcję i ramy paneli oraz ograniczniki przepięć. Rezystancję uziemienia sprawdza się pomiarem przy odbiorze instalacji.

Uzysk energii

Inne nazwy: produkcja energii, uzysk z fotowoltaiki, produkcja z instalacji PV

Ilość energii elektrycznej wyprodukowanej przez instalację w danym okresie, najczęściej podawana w kWh na rok lub w kWh na 1 kWp. Zależy od nasłonecznienia, kąta nachylenia i azymutu, zacienienia, temperatury pracy paneli oraz sprawności falownika.

Uzysk solarny

Inne nazwy: uzysk ciepła z kolektorów

Ilość ciepła przekazana przez kolektory słoneczne do zasobnika w danym okresie, wyrażana w kWh. Zależy od nasłonecznienia, orientacji i kąta nachylenia kolektorów, ich typu oraz od zapotrzebowania na ciepłą wodę. Uzysk mierzony przez sterownik pozwala ocenić, czy instalacja pracuje prawidłowo i ile oszczędza paliwa.

↑ Wróć do alfabetu

V

VOC

Inne nazwy: lotne związki organiczne, LZO

Lotne związki organiczne (Volatile Organic Compounds) uwalniane m.in. z farb, klejów, mebli, środków czystości i podczas gotowania. Ich podwyższone stężenie może powodować bóle głowy i podrażnienia. Ogranicza je przede wszystkim skuteczna wentylacja, a częściowo filtr węglowy.

VRF

Inne nazwy: VRV, system VRF, system VRV

System klimatyzacji o zmiennym przepływie czynnika (Variable Refrigerant Flow), w którym jedna lub kilka jednostek zewnętrznych zasila nawet kilkadziesiąt jednostek wewnętrznych. VRV to nazwa tej samej technologii zastrzeżona przez jednego z producentów. Stosowany w biurach, hotelach i dużych domach.

↑ Wróć do alfabetu

W

Wentylacja

Wymiana zużytego powietrza w budynku na świeże z zewnątrz, aby usuwać wilgoć, CO2, zapachy i zanieczyszczenia. Może działać grawitacyjnie lub mechanicznie, z odzyskiem ciepła albo bez. W szczelnych, energooszczędnych domach dobrze działająca wentylacja jest konieczna. Więcej w dziale wentylacja.

Wentylacja grawitacyjna

Inne nazwy: wentylacja naturalna

Wentylacja działająca dzięki różnicy temperatur i ciśnień między wnętrzem a otoczeniem oraz wiatrowi, z wywiewem przez kanały w ścianach i kominach i dopływem przez nawiewniki lub nieszczelności. Nie zużywa prądu, ale jej skuteczność zależy od pogody i latem bywa bardzo słaba, a zimą traci się z nią dużo ciepła.

Wentylacja mechaniczna

Inne nazwy: wentylacja wyciągowa

Wentylacja, w której ruch powietrza wymuszają wentylatory, dzięki czemu jej wydajność nie zależy od pogody. Może być tylko wywiewna (wentylatory usuwają powietrze, a świeże napływa przez nawiewniki), tylko nawiewna albo nawiewno-wywiewna, najczęściej z odzyskiem ciepła.

Wentylacja mechaniczna nawiewno-wywiewna

Inne nazwy: wentylacja zrównoważona

System, w którym wentylatory jednocześnie nawiewają świeże powietrze do pokoi i usuwają zużyte z kuchni i łazienek, a strumienie są zrównoważone. Pozwala filtrować powietrze i, po dodaniu wymiennika, odzyskiwać ciepło, czyli prowadzi wprost do rekuperacji.

Wentylator

Urządzenie wytwarzające ruch powietrza przez wirujący wirnik. W instalacjach dobiera się go do wymaganego wydatku przy określonym sprężu; nowoczesne wentylatory z silnikami EC zużywają wyraźnie mniej energii i pozwalają płynnie regulować obroty.

Wentylator dachowy

Wentylator montowany na dachu, na wylocie kanału lub pionu wywiewnego, zwykle w obudowie odpornej na warunki atmosferyczne. Wymusza wywiew z całego pionu lub hali i jest typowy dla budynków wielorodzinnych, hal i obiektów usługowych.

Wentylator kanałowy

Wentylator montowany bezpośrednio w ciągu kanału wentylacyjnego, w obudowie o średnicy dopasowanej do przewodu. Służy do wspomagania wywiewu z łazienek i kuchni lub do budowy prostych układów wentylacji mechanicznej bez centrali.

Wentylator osiowy

Inne nazwy: wentylator aksjalny

Wentylator, w którym powietrze przepływa równolegle do osi wirnika. Przetłacza duże ilości powietrza przy małych oporach, dlatego sprawdza się w ścianach, oknach i krótkich odcinkach kanałów, ale słabo radzi sobie z rozbudowaną siecią przewodów.

Wentylator promieniowy

Inne nazwy: wentylator odśrodkowy

Wentylator, w którym powietrze wpływa osiowo, a wypływa prostopadle do osi wirnika dzięki sile odśrodkowej. Wytwarza znacznie wyższy spręż niż wentylator osiowy, dlatego stosuje się go w rekuperatorach, centralach i instalacjach z długimi kanałami.

Wilgotność bezwzględna

Inne nazwy: zawartość wilgoci

Rzeczywista ilość pary wodnej w powietrzu, podawana w gramach na m3 lub na kilogram suchego powietrza. W przeciwieństwie do wilgotności względnej nie zależy od temperatury, dlatego lepiej pokazuje, czy wentylacja lub osuszanie faktycznie usuwa wilgoć z budynku.

Wilgotność względna

Inne nazwy: RH

Stosunek ilości pary wodnej w powietrzu do maksymalnej ilości możliwej w danej temperaturze, podawany w procentach. W pomieszczeniach za komfortowy uznaje się zwykle zakres około 40-60%. Przy stałej zawartości wilgoci wilgotność względna rośnie, gdy powietrze się ochładza.

Wirnik

Obracająca się część turbiny wiatrowej, złożona z piasty i łopat, która przejmuje energię wiatru. Moc turbiny rośnie z kwadratem średnicy wirnika, dlatego większy wirnik daje znacznie więcej energii. W turbinach pionowoosiowych wirnik ma kształt np. spirali lub łopat Darrieusa, w poziomoosiowych to klasyczne trzy łopaty.

Wkład kominowy

Inne nazwy: rura kominowa, frezowanie komina

Rura ze stali kwasoodpornej, ceramiki lub tworzywa wprowadzana do istniejącego komina, by dostosować go do nowego kotła. Chroni mur przed zawilgoceniem i korozją od kondensatu, poprawia szczelność oraz ciąg. Przy montażu kotła kondensacyjnego w starym kominie wkład jest zazwyczaj konieczny, a jego średnicę dobiera się do mocy i typu kotła.

Wodna pompa ciepła (woda-woda)

Inne nazwy: pompa ciepła woda-woda, wodna pompa ciepła

Pompa ciepła pobierająca ciepło z wód gruntowych lub powierzchniowych, najczęściej przez studnię czerpalną i zrzutową. Ma bardzo wysoką efektywność dzięki stałej temperaturze wody, ale wymaga odpowiedniej wydajności i jakości ujęcia oraz, zależnie od skali poboru, formalności wodnoprawnych.

Wskaźnik EK

Inne nazwy: energia końcowa, EK

Roczne zapotrzebowanie budynku na energię końcową w kWh/(m2rok), czyli energię dostarczaną do budynku w paliwach lub prądzie na ogrzewanie, wentylację, CWU i ewentualnie chłodzenie. Uwzględnia sprawność instalacji, więc najlepiej oddaje przyszłe rachunki. Podawany w świadectwie charakterystyki energetycznej.

Wskaźnik EP

Inne nazwy: energia pierwotna, EP, wskaźnik zapotrzebowania na energię pierwotną

Roczne zapotrzebowanie budynku na nieodnawialną energię pierwotną w kWh/(m2rok), uwzględniające straty przy wydobyciu, przetwarzaniu i przesyle paliw. Podaje się go w świadectwie charakterystyki energetycznej, a warunki techniczne ograniczają go dla nowych budynków, np. do 70 kWh/(m2rok) dla domu jednorodzinnego. OZE i pompy ciepła obniżają EP.

Wskaźnik EU

Inne nazwy: energia użytkowa, EU

Roczne zapotrzebowanie budynku na energię użytkową w kWh/(m2rok), czyli ciepło potrzebne do ogrzania pomieszczeń i wody, bez uwzględniania sprawności instalacji. Zależy głównie od izolacji, szczelności i wentylacji, dlatego dobrze pokazuje jakość samej bryły budynku.

Współczynnik przenikania ciepła U

Inne nazwy: współczynnik U, przenikalność cieplna, współczynnik przenikania ciepła

Wskaźnik izolacyjności przegrody, czyli ilość ciepła przenikającego przez 1 m2 przy różnicy temperatur 1 K, w W/(m2K). Im niższy, tym lepiej. Warunki techniczne od 2021 r. dopuszczają m.in. U do 0,20 dla ścian zewnętrznych, 0,15 dla dachów i 0,9 dla okien w ogrzewanych pomieszczeniach.

Współczynnik temperaturowy

Inne nazwy: współczynnik temperaturowy mocy, Pmax temperature coefficient

Parametr pokazujący, o ile procent spada moc panelu przy wzroście temperatury ogniwa o 1 stopień ponad 25 stopni. Typowo wynosi od około -0,25 do -0,40%/st. Im bliżej zera, tym mniej panel traci w upalne dni, gdy ogniwa nagrzewają się nawet do 60-70 stopni.

Współczynnik wykorzystania mocy

Inne nazwy: capacity factor, współczynnik wykorzystania mocy zainstalowanej

Stosunek energii faktycznie wyprodukowanej w roku do energii, jaką dałaby instalacja pracująca cały czas z mocą znamionową. Pozwala porównywać źródła: lądowe farmy wiatrowe osiągają typowo kilkadziesiąt procent, morskie więcej, a fotowoltaika w Polsce ok. 10-12%. W małych przydomowych turbinach wskaźnik bywa bardzo niski.

Wydatek powietrza

Inne nazwy: przepływ powietrza, strumień powietrza, wydajność wentylatora

Objętość powietrza przepływająca przez urządzenie, kanał lub nawiewnik w jednostce czasu, najczęściej w m3/h. Na jej podstawie dobiera się rekuperator, wentylatory i średnice kanałów, a przy odbiorze instalacji porównuje się zmierzone wartości z projektem.

Wylewka

Inne nazwy: jastrych, posadzka cementowa, wylewka anhydrytowa

Warstwa podłogi, najczęściej cementowa lub anhydrytowa, wylewana na izolację i zatapiająca rury ogrzewania podłogowego. Akumuluje i rozprowadza ciepło, dlatego jej grubość i rodzaj wpływają na bezwładność instalacji. Przed ułożeniem okładziny wymaga wygrzewania według protokołu, by odparować wilgoć i uniknąć pęknięć.

Wymiennik ciepła

Element, w którym ciepło przepływa z jednego medium do drugiego bez ich mieszania, np. z powietrza wywiewanego do nawiewanego w rekuperatorze albo z czynnika chłodniczego do powietrza w klimatyzatorze. Od jego konstrukcji i powierzchni zależy sprawność całego urządzenia.

Wymiennik krzyżowy

Inne nazwy: wymiennik krzyżowoprądowy

Płytowy wymiennik, w którym strumienie powietrza przecinają się pod kątem prostym. Jest prosty, tani i zwarty, ale ma wyraźnie niższą sprawność odzysku ciepła niż wymiennik przeciwprądowy, dlatego w nowych rekuperatorach domowych spotyka się go coraz rzadziej.

Wymiennik obrotowy

Inne nazwy: wymiennik rotacyjny, rotor

Obracające się koło z akumulacyjnym wypełnieniem, przez które naprzemiennie przepływa powietrze wywiewane i nawiewane. Odzyskuje ciepło, a w wersji sorpcyjnej także wilgoć, co ogranicza przesuszenie powietrza zimą. Dopuszcza niewielkie przenikanie powietrza między strumieniami.

Wymiennik przeciwprądowy

Płytowy wymiennik ciepła, w którym strumienie powietrza nawiewanego i wywiewanego płyną równolegle w przeciwnych kierunkach na długim odcinku. Osiąga najwyższą sprawność odzysku ciepła wśród wymienników płytowych, dlatego dominuje w domowych rekuperatorach.

Wyrzutnia

Inne nazwy: wyrzutnia powietrza

Element, przez który zużyte powietrze wywiewane jest usuwane na zewnątrz budynku, najczęściej na dachu lub na ścianie. Jej odległość od czerpni i okien musi zapobiegać powrotowi zanieczyszczonego powietrza do instalacji.

Wyspa energetyczna

Inne nazwy: praca wyspowa, tryb wyspowy

Część instalacji lub sieci, która przy odłączeniu od systemu energetycznego pracuje samodzielnie na własnym źródle i magazynie. W domu oznacza zasilanie z fotowoltaiki i baterii przy awarii sieci. Falownik musi wtedy odseparować instalację od sieci, by nie podawać napięcia na linię operatora.

Wywiew

Inne nazwy: powietrze wywiewane, wyciąg

Usuwanie zużytego powietrza z pomieszczeń, a także samo to powietrze. W domu wywiew prowadzi się z kuchni, łazienek, WC i garderób, gdzie powstaje najwięcej wilgoci i zapachów, a jego ilość powinna być zbilansowana z nawiewem.

Wywiewnik

Inne nazwy: zawór wywiewny

Zakończenie kanału wywiewnego w pomieszczeniu, przez które instalacja usuwa zużyte powietrze, najczęściej w kuchni, łazience lub WC. Ma możliwość regulacji przepływu, dzięki czemu przy równoważeniu instalacji ustawia się na nim projektowany wydatek.

↑ Wróć do alfabetu

Z

Zabezpieczenia AC

Inne nazwy: rozdzielnica AC, zabezpieczenia po stronie AC

Zabezpieczenia między falownikiem a instalacją domu i siecią: wyłącznik nadprądowy, często wyłącznik różnicowoprądowy oraz ogranicznik przepięć AC. Chronią przewody i urządzenia przed przeciążeniem, zwarciem i przepięciami, a także pozwalają bezpiecznie odłączyć falownik do serwisu.

Zabezpieczenia DC

Inne nazwy: rozdzielnica DC, zabezpieczenia po stronie DC

Elementy chroniące część instalacji między panelami a falownikiem: rozłącznik izolacyjny DC, bezpieczniki stringów, ograniczniki przepięć typu DC. Muszą być przystosowane do prądu stałego i napięcia instalacji. Ich brak lub zły dobór to częsta przyczyna awarii i zagrożenia pożarowego.

Zacienienie paneli

Inne nazwy: zacienienie instalacji PV, cień na panelach

Przesłanianie paneli fotowoltaicznych przez kominy, drzewa, sąsiednie budynki czy śnieg. Nawet częściowy cień na jednym module może obniżyć pracę całego stringu i wywołać hot spoty. Ogranicza się go przez staranny projekt, diody bocznikujące, panele half-cut, optymalizatory lub mikroinwertery.

Zamknięta komora spalania

Inne nazwy: kocioł turbo, kocioł z zamkniętą komorą spalania

Rozwiązanie, w którym kocioł pobiera powietrze do spalania z zewnątrz i odprowadza spaliny szczelnym przewodem, najczęściej koncentrycznym rura w rurze. Kocioł nie zużywa powietrza z pomieszczenia, więc jest bezpieczniejszy, może stać w łazience czy kuchni i współpracuje z budynkiem szczelnym lub z rekuperacją. To standard w kotłach kondensacyjnych.

Zapotrzebowanie na ciepło

Inne nazwy: roczne zapotrzebowanie na ciepło

Ilość energii cieplnej potrzebnej budynkowi w ciągu roku na ogrzewanie i często także CWU, wyrażana w kWh lub GJ. Nie należy jej mylić z obciążeniem cieplnym podawanym w kW. Służy do szacowania kosztów ogrzewania i porównywania źródeł ciepła, a wynika z jakości izolacji, wentylacji i klimatu.

Zasilanie awaryjne

Inne nazwy: backup, EPS, Emergency Power Supply, zasilanie rezerwowe

Funkcja instalacji z magazynem energii i falownikiem hybrydowym, która przy zaniku napięcia w sieci zasila wydzielone obwody (backup, EPS) lub cały dom. Różni się czasem przełączenia, mocą i tym, czy w czasie awarii panele dalej ładują baterię. Wymaga odpowiedniego układu rozdzielnicy.

Zasobnik CWU

Inne nazwy: zasobnik ciepłej wody użytkowej, zbiornik CWU

Ocieplony zbiornik, w którym przygotowuje się i magazynuje ciepłą wodę użytkową. Przy pompie ciepła ma wężownicę o dużej powierzchni, aby oddać moc przy niskiej temperaturze zasilania. Pojemność dobiera się do liczby domowników, a okresowo wodę podgrzewa się wyżej w ramach dezynfekcji przeciw bakteriom Legionella.

Zasobnik paliwa

Inne nazwy: zbiornik na pellet, kosz zasypowy

Zbiornik przy kotle automatycznym, z którego podajnik pobiera pellet lub inne paliwo. Jego pojemność decyduje o tym, jak często trzeba dosypywać opał, od kilku dni do kilku tygodni. Większe instalacje korzystają z magazynów paliwa z transportem pneumatycznym lub ślimakowym. Zasobnik powinien być szczelny i suchy.

Zasobnik solarny

Inne nazwy: wymiennik solarny, zasobnik dwuwężownicowy, zbiornik solarny

Zbiornik ciepłej wody przystosowany do współpracy z kolektorami, zwykle z dwiema wężownicami: dolną, będącą wymiennikiem solarnym, oraz górną do dogrzewania z kotła lub pompy ciepła. Pojemność dobiera się do liczby domowników i powierzchni kolektorów, aby magazynować ciepło z dni słonecznych. W większych układach stosuje się zewnętrzny wymiennik płytowy.

Zawór bezpieczeństwa

Zawór, który samoczynnie upuszcza wodę, gdy ciśnienie w instalacji grzewczej lub zasobniku przekroczy wartość nastawy, np. 3 bar w typowym obiegu c.o. Chroni kocioł, zasobnik i rury przed rozerwaniem. Kapanie z zaworu często wskazuje na niesprawne naczynie przeponowe lub zbyt wysokie ciśnienie napełnienia.

Zawór czterodrogowy

Zawór mieszający z czterema przyłączami, stosowany głównie przy kotłach na paliwo stałe. Miesza wodę zasilającą instalację i jednocześnie podnosi temperaturę wody powracającej do kotła, co chroni wymiennik przed korozją niskotemperaturową i smołowaniem. W układach z pompą ciepła spotyka się go rzadko.

Zawór mieszający

Inne nazwy: mieszacz

Zawór łączący gorącą wodę ze źródła ciepła z chłodniejszą wodą z powrotu, aby uzyskać niższą temperaturę zasilania danego obiegu. Stosowany np. dla ogrzewania podłogowego zasilanego z kotła lub przy ochronie kotła na paliwo stałe przed zbyt zimnym powrotem. Może być sterowany ręcznie, termostatycznie albo siłownikiem z automatyki pogodowej.

Zawór rozprężny

Inne nazwy: element rozprężny, zawór rozprężny elektroniczny, EEV

Element obiegu chłodniczego, który obniża ciśnienie ciekłego czynnika przed parownikiem i dawkuje jego przepływ. Współczesne pompy ciepła i klimatyzatory inwerterowe stosują zwykle elektroniczne zawory rozprężne (EEV), precyzyjnie sterowane przez automatykę, co poprawia efektywność w zmiennych warunkach pracy.

Zawór trójdrogowy

Inne nazwy: zawór przełączający

Zawór z trzema przyłączami, pracujący jako mieszający (dwa wejścia, jedno wyjście) albo przełączający (kieruje wodę na jeden z dwóch obiegów). W kotłach i pompach ciepła zawór przełączający kieruje ciepło do ogrzewania albo do zasobnika ciepłej wody. Awaria zaworu objawia się np. brakiem ciepłej wody lub grzaniem kaloryferów latem.

Zrębki drzewne

Inne nazwy: zrębka, zrąbki

Rozdrobnione drewno z gałęzi, odpadów tartacznych i pielęgnacji lasu, używane głównie w większych kotłowniach z automatycznym podajnikiem. Jest tanie w przeliczeniu na energię, ale wymaga dużego magazynu i odpowiedniej wilgotności. W domach jednorodzinnych spotykane rzadko, częściej w gospodarstwach rolnych i ciepłowniach lokalnych.

↑ Wróć do alfabetu